Kiçik ölkənin böyük QƏHRƏMANLARI...

Biz heç nəyi unutmamışıq. Biz şəhidlərimizi unuda bilmərik. Biz şəhidlərimizlə fəxr edirik. Onların qəhrəmanlığı və fədakarlığı heç zaman unudulmayacaq!

İlham Əliyev

35 il əvvəl, 1990-cı il yanvarın 19-dan 20-nə keçən gecə Bakıda “Qara (və ya “Qanlı”) Yanvar” adlandırılan faciəli hadisələr baş verdi.

Nəticədə 137 nəfər həlak oldu, 700-dən çox insan yaralandı.

Həmin gecə Sovet Ordusunun bölmələri Azərbaycan Xalq Cəbhəsi birləşmələrinin müqavimətini yatıraraq Bakı şəhərinə qoşun yeritdi. Sovet Ordusu hissələrinin irəliləməsi və hərbi toqquşmalar zamanı mülki əhaliyə qarşı çoxsaylı silah tətbiqi halları baş verdi ki, bu da əhali arasında əhəmiyyətli itkilərə səbəb oldu. Bu il Azərbaycanda insanlığa qarşı törədilmiş bu cinayətdən 35 il ötməsinə baxmayaraq, dəhşətli faciəni insanlar hələ də unuda bilmirlər.

“Qara Yanvar” Qorbaçovun düşünülmüş siyasətinin məntiqi nəticəsi idi. O, hakimiyyətə gəldikdən sonra Sov.İKP MK-nın dərinliklərində Azərbaycana və Azərbaycan xalqına qarşı plan hazırlanırdı ki, bu da Sovet İttifaqının dağılmasına yönəlmiş daha qlobal planın tərkib hissəsi idi. Artıq 1988-ci il fevralın 11-də Sov.İKP MK-nın şöbə müdiri V.Mixaylov Dağlıq Qarabağ ermənilərinin 9 nəfərdən ibarət nümayəndə heyətini qəbul etdi. Erməniləri yalnız bir sual maraqlandırır: “DQMV-nin Azərbaycandan ayrılması mümkündürmü?”. Cavab hətta separatçılar üçün də gözlənilməz və heyrətləndirici oldu: “Gedin fəaliyyətə başlayın”. Və separatçılar hərəkətə başladılar. 

Faciə ondan ibarət idi ki, Azərbaycan rəhbərliyi M.Qorbaçovun millətlərarası münasibətləri qızışdırmaqla Sovet İttifaqını dağıtmaq məqsədi daşıyan siyasətinin mahiyyətini dərk edə bilmədi. İndi bəlli olur ki, azərbaycanlılara qarşı etnik təmizləmə başlayanda Qorbaçov Ermənistanda niyə fövqəladə vəziyyət tətbiq etməyib. Erməni quldur dəstələri sovet ordusunun əsgərlərinin kütləvi şəkildə tərksilah edilməsini və strateji Zvartnots hava limanında hərbi anbarların ələ keçirilməsini təşkil edəndə SSRİ prezidenti boş bəyanatlarla kifayətləndi. Bundan başqa, 1990-cı il yanvarın 4-dən yanvarın 10-dək olan müddətdə onun əmri ilə Ermənistana 100 tank, artilleriya və zenit silahları verildi.

Qorbaçov və ətrafı düşünürdü ki, Azərbaycan xalqı bu dəfə də mərkəzin siyasətini səssizcə “udacaq”. Lakin bu dəfə onlar çox yanıldılar. Yanvarın ortalarında Ə.Vəzirovun rəhbərlik etdiyi rəhbərlik respublika üzərində nəzarəti itirməkdə olduğu məlum oldu. Yerli hakimiyyət tədricən AXC nümayəndələrinə keçdi. 15 il sonra Azərbaycan Nazirlər Şurasının o vaxtkı sədri Ayaz Mütəllibov demişdi: “Deməliyəm ki, ayın 18-i, 19-u, 20-nə keçən gecə  bu müvəqqəti ərazidə - bir-birinə qarşı iki qüvvə birləşdilər. Bir tərəfdə Azərbaycanda bütün vəziyyətə nəzarət edən Xalq Cəbhəsi, digər tərəfdə isə Kreml. Biz orada deyildik".

Yanvarın ortalarında Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin binası qarşısında respublika rəhbərliyinin istefası tələbi ilə uzun mitinqlər başlayıb. Yanvarın 14-də Qorbaçov Bakıya Sov.İKP MK Siyasi Bürosunun üzvlüyünə namizəd, SSRİ Ali Soveti İttifaqı Şurasının sədri E.M.Primakovu, Sov.İKP MK-nın katibi A.N.Girenkonu Azərbaycanda «vəziyyəti normallaşdırmaq» məqsədilə göndərdi. O vaxtlar respublikanı mahiyyətcə idarə edənlər onlar idi. “Azerros” qəzeti yanvarın 19-da saat 18.30-da Kremlin bu üç emissarı arasında baş tutan söhbətin stenoqramının bir hissəsini dərc edib:

“A.Girenko: Azərbaycanın rayon və şəhərlərində əhalinin Bakıda baş verənlərdən xəbəri olmamalıdır. Qoşunlar şəhərə daxil olur. Sifariş artıq mövcuddur.

E.Primakov: İnsanlar bütün məlumatları televiziyadan alırlar.

V.Mixaylov: Əlaqəni kəsmək lazımdır”.

Həmin gecə öldürülənlərin çoxu yaralılara, yoldan təsadüfi keçənlərə və yaxınlıqdakı evlərin sakinlərinə yardım edənlərdir.

1990-cı il yanvarın 20-nə keçən gecə erməni əhalisi artıq şəhəri tərk edəndə sovet ordusunun bir neçə zirehli bölməsi Bakıya daxil oldu. 1990-cı il 20 Yanvar tarixi müasir Azərbaycanın ən böyük faciələrindən biri hesab olunur.

Ümummilli lider Heydər Əliyev Bakıda 20 Yanvar hadisələrindən sonra Azərbaycanın Moskvadakı daimi nümayəndəliyində keçirdiyi mətbuat konfransında törədilmiş vəhşilikləri sərt şəkildə pisləyərək, qanuna, demokratiyaya, insanlığa zidd olan bu hadisələri cinayət əməli adlandırıb. Sovet imperiyasının mövcud olduğu dövrdə belə bir bəyanatla ümummilli liderin meydana çıxması bir daha sübut etdi ki, siyasətdə böyük addımlar dahi şəxsiyyətlər tərəfindən atılır.

Milli birlik və vətənpərvərlik rəmzinə çevrilən 20 Yanvar faciəsi xalqımızın öz suverenliyi uğrunda mübarizəsinin şanlı tarixidir. Hər il faciənin ildönümündə milyonlarla insan paytaxtın ən hündür nöqtəsində yerləşən Şəhidlər Xiyabanını ziyarət edərək qəhrəmanların xatirəsini ehtiramla yad edir.

Belə günlərdə ümummilli lider Heydər Əliyevin sözlərini xatırlayırıq: “20 Yanvar faciəsi zamanı həlak olanlar Milli Qəhrəmandırlar, millətimizin qəhrəmanlarıdır. Onların ölümü bizim üçün, xalqımız üçün böyük itkidir. Amma eyni zamanda, onlar xalqımızın qəhrəmanlığının simvoludur. Onların tökdüyü qan bütün xalqımızın qanıdır. Bu qanın hər damlasında xalqımızın gücü və qəhrəmanlığı, xalqımızın milli azadlıq və müstəqillik arzuları var. Həmin gecə tökülən qan Azərbaycanın müstəqilliyini nümayiş etdirən dövlət bayrağımızın üzərindəki qandır”.

1990-cı il yanvarın 20-də azadlıq və müstəqillik hərəkatı vəhşicəsinə yatırıldı. Amma xalqın iradəsi qırılmadı, milli ruh sarsılmadı. Bu qətliam zamanı milli maraqların müdafiəsi yolunda canlarından keçmiş, misilsiz fədakarlıqları sayəsində şəhidlik zirvəsinə ucalmış Vətən övladları xalqımızın qəhrəmanlıq salnaməsinə yeni parlaq səhifə yazdılar. 

Ulu öndər Heydər Əliyevin “20 Yanvar faciəsinin 4-cü ildönümünün keçirilməsi haqqında” 1994-cü il 5 yanvar tarixli Fərmanında Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinə Qanlı Yanvar hadisələri ilə bağlı xüsusi sessiyanın keçirilməsi məsələsinə baxmaq tövsiyə edildi. Milli Məclisin 1994-cü il martın 29-da qəbul etdiyi Qərarda 20 Yanvar faciəsinin günahkarları konkret qeyd olundu və bu qanlı aksiya Azərbaycanda milli azadlıq hərəkatını boğmaq, xalqın inamını, iradəsini qırmaq üçün totalitar kommunist rejimi tərəfindən törədilmiş hərbi təcavüz və cinayət kimi qiymətləndirildi. Şəhidlərin xatirəsi əbədiləşdirildi, Şəhidlər xiyabanında “Əbədi məşəl” abidə-kompleksi ucaldıldı, 20 Yanvar Ümumxalq Hüzn Günü elan edildi, şəhid ailələrinin, 20 Yanvar hadisələrində əlil olan şəxslərin sosial müdafiəsi gücləndirildi.

Bu siyasəti davam etdirən Prezident İlham Əliyev 20 Yanvar əlilləri və şəhid ailələrinə daim diqqət və qayğı göstərir. 

QƏHRƏMANLAR UNUDULMUR, QƏHRƏMANLIQLAR YADDAN ÇIXMIR!

Xeyransa İsmayılova