"Məkkə Sazişi": Pakistan, Türkiyə və Səudiyyə Ərəbistanı arasında üçtərəfli strateji tərəfdaşlıq

İslam dünyasının üç aparıcı gücü — Pakistan, Türkiyə və Səudiyyə Ərəbistanı — son illərdə regionda dəyişən geostrateji reallıqlara cavab olaraq hərbi, siyasi və iqtisadi əməkdaşlığı yeni müstəviyə daşıyıblar. Bu çərçivədə müzakirə olunan və şərti olaraq "Məkkə Sazişi" kimi adlandırılan üçtərəfli alyans, İslam aləmində təhlükəsizlik və müdafiə sənayesi sahəsində tamamilə yeni bir erasının başlanğıcı hesab olunur.

Saziş yalnız kağız üzərindəki razılaşma deyil, dərin praktik sütunlara söykənir. Türkiyənin dron və avionika texnologiyaları, Pakistanın raket və nüvə təcrübəsi, Səudiyyə Ərəbistanının maliyyə resursları ilə birləşərək birgə silah istehsalını nəzərdə tutur. Üç ölkənin hərbi qüvvələrinin birgə təlimlər keçirməsi, kəşfiyyat məlumatlarının mübadiləsi və regional böhranlar zamanı bir-birinə müdafiə dəstəyi verməsi əsas şərtlərdəndir. Səudiyyə investisiyalarının Pakistan və Türkiyə iqtisadiyyatlarına yönəldilməsi, qarşılıqlı ticarət dövriyyəsinin artırılması planlaşdırılır.

Bu üçtərəfli ittifaq İslam dünyasında güclərin balansı baxımından müstəsna əhəmiyyət kəsb edir. Bir tərəfdən Qərbdən olan hərbi asılılığı azaldaraq müstəqil təhlükəsizlik çətiri yaradır, digər tərəfdən isə regionda sabitliyi pozmaq istəyən qüvvələrə qarşı caydırıcı rol oynayır.

Ankara, İslamabad və Ər-Riyad arasında qurulan bu strateji ox, XXI əsrdə İslam dünyasının öz təhlükəsizlik arxitekturasını özünün formalaşdırmaq iradəsini göstərir. "Məkkə Sazişi" konsepti təkcə hərbi müttəfiqlik deyil, həm də geosiyasi müstəqilliyin və müsəlman ölkələri arasında həmrəyliyin bariz nümunəsidir.

"Məkkə Sazişi" və Türkiyə-Pakistan-Səudiyyə Ərəbistanı alyansının qlobal miqyasda dünya üçün əsas üstünlükləri: 

• Yaxın Şərq, Cənubi Asiya və Şimali Afrikada təhlükəsizlik boşluqlarını dolduraraq regional böhranların və münaqişələrin genişlənməsinin qarşısını alan caydırıcı güc mərkəzi yaradır.
• Qırmızı dəniz, Bəbülməndəb və Hörmüz boğazı kimi dünya ticarəti və neft daşınması üçün kritik olan dəniz yollarının təhlükəsizliyinə birbaşa töhfə verir.
• İslam dünyasının üç aparıcı dövlətinin birgə kəşfiyyat və hərbi əməkdaşlığı qlobal miqyasda transmilli terror təşkilatları ilə mübarizəni daha effektiv edir.
• Qərb  və Şərq blokları arasında güclənən rəqabətdə müstəqil, praqmatik və balanslaşdırıcı bir "üçüncü qütb" rolunu oynayaraq qlobal güc balansını qoruyur.
• Qaçqın axınlarının, münaqişə zonalarındakı humanitar fəlakətlərin qarşısını almaq üçün təcili cavab mexanizmlərinin formalaşmasına şərait yaradır.

Nəticə etibarilə, "Məkkə Sazişi" və elan olunan qardaşlıq prinsipi İslam tarixinin ən parlaq sosial islahatlarından biridir. Bu saziş göstərdi ki, insanları birləşdirən əsas amil qan qohumluğu və ya qəbilə mənsubiyyəti deyil, ortaq inam, ədalət və mənəvi dəyərlərdir. Mühacir və Ənsar arasında qurulan bu sarsılmaz bağ əsrlər keçməsinə baxmayaraq, bəşəriyyət üçün fədakarlıq, paylaşmaq və həqiqi qardaşlığın unikal nümunəsi olaraq qalmaqdadır.

Yekun olaraq, "Məkkə Sazişi" yalnız iki icmanın birləşməsi deyil, həm də yeni bir cəmiyyət modelinin təməl daşı idi. Bu müqavilə fərdlər arasında qarşılıqlı etimadı bərpa edərək sosial bərabərliyin və sülhün zəmanətinə çevrildi. Tarixin sınaqlarından uğurla çıxan bu qardaşlıq modeli müasir dövrdə də müxtəlif mədəniyyətlərin və insanların dinc, həmrəy şəkildə bir arada yaşaması üçün mühüm dərs və ilham mənbəyidir.

"Məkkə Birgə Müdafiə Sazişi" ilə bərqərar olan qardaşlıq münasibətləri cəmiyyətdəki ədavətə son qoyaraq fitri bir həmrəylik mühiti yaratdı. Fədakarlıq və qarşılıqlı dəstək üzərində qurulan bu tarixi addım, İslam cəmiyyətinin güclənməsində və gələcək zəfərlərin qazanılmasında həlledici rol oynadı.

Xeyransa İsmayılova