Urbanizm nədir? Bu söz bəzən mürəkkəb səslənir, lakin onun mahiyyətini başa düşmək olduqca sadədir. İlk növbədə, urbanizm getdikcə daha çox insanın kənd yerlərindən şəhərlərə köçməsi prosesidir. Şəhər həyatı öz imkanları ilə çoxlarını cəlb edir: ali təhsil, daha müxtəlif iş, mədəni tədbirlər, gəzinti və s. Lakin urbanizm sadə yerdəyişmə ilə yanaşı, şəhər infrastrukturunun inkişafını da əhatə edir. Yollar, körpülər, yaşayış binaları-bütün bunlar urbanizasiyanın tərkib hissəsidir. Axı şəhər təkcə insanların yaşadığı yer deyil. Bura hər guşədə həyatın alovlandığı, yeni şeylərin yarandığı yerdir.Onu da başa düşmək lazımdır ki, urbanizm təkcə müsbət dəyişikliklərdən ibarət deyil. Şəhərlərə köçmək çox vaxt problemlərlə əlaqələndirilir: çirklənmə, mənzil çatışmazlığı və ya tıxac. Bir çox şəhərlər həm insanları cəlb etmək, həm də onların həyatlarını rahat etmək problemi ilə üzləşirlər. Bu problem kiçik şəhərlərdə özünü daha tez biruzə verir. Qlobal miqyasda urbanizm mədəni mənzərəni də dəyişir. Şəhər mədəniyyəti kəndlərin və kiçik şəhərlərin adət-ənənələrindən fərqli, xüsusi bir şeydir. O, dinamik, çoxşaxəli və daim inkişafdadır, çünki şəhərlərdə çoxlu müxtəlif mədəniyyətlər və millətlər cəmləşmişdir.

Urbanizm ölkə iqtisadiyyatına da təsir edir. Şəhərlər biznes, innovasiya və texnologiya mərkəzlərinə çevrilir. Onlar investisiya cəlb edir, yeni iş yerləri yaradır və iqtisadi artımı təşviq edir. Eyni zamanda, bir çox kənd yerləri tənəzzül və məhv olmaq təhlükəsi ilə üz-üzədir. Bununla belə, hətta bütün bu çağırışların arasında, bir çox şəhərlər davamlı inkişafa nail olmaq üçün yollar tapırlar. Ekoloji yeniliklər, yenilənmiş infrastruktur - bütün bunlar şəhər həyatını daha yaxşı edir. Şəhərlər müxtəlif peşələrə, mədəniyyətlərə sahib olan insanları bir araya gətirir. Bu, təcrübə, bilik və mədəni dəyərlər mübadiləsini təşviq edir. Bu kiçik şəhərlərdə əlçatmaz olan xüsusi bir atmosfer yaradır. Urbanizasiya özü ilə həm çətinliklər, həm də imkanlar gətirsə də, digər tərəfdən dünyanı daha müxtəlif və maraqlı edir.

Urbanizm memarlıq, sosiologiya, iqtisadiyyat, coğrafiya, ekologiya və dövlət idarəçiliyinin kəsişməsindədir. Müasir urbanizmin yaranma tarixi 1999-cu il hesab olunur. O zaman bir qrup Avropa və Amerika alimi və vətəndaş fəalı Yeni Urbanizm Xartiyasını nəşr etdirdilər. Bu mətn elan etdi ki, şəhər planlaşdırmasının əsas vəzifəsi şəhərləri adi insan üçün daha rahat etməkdir. Yeni urbanizm və ağıllı şəhərlər çoxfunksiyalılığı və davamlılığı birləşdirən iki müasir konsepsiyadır. Şəhər daim öz transformasiyasını və müasirləşməsini yaşayan bir orqanizmdir. Hər bir orqanizm kimi, şəhər də yaxşı vəziyyətdə olmalıdır - sosial, siyasi, iqtisadi, ekoloji və s. 

Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Biomüxtəliflik və Ekosistem Xidmətləri üzrə Hökumətlərarası Elm-Siyasət Platformasının (IPBES) son hesabatı göstərir ki, bizim və bütün digər növlərin asılı olduğu ekosistemlərimizin sağlamlığı həmişəkindən daha sürətlə pisləşir. Urbanizasiya ekoloji reaksiya tələb edir. Yaşıl dünyanın ölümü bizim düşüncəmizdə və bu gün yaradılmış lazımi həll yollarında tanınması lazım olan əsas məsələdir. Hazırda məhdud iqtisadi artım paradiqmasından qaçaraq dayanıqlı iqtisadiyyat qurmaq üçün qlobal, maliyyə və iqtisadi inkişaf modelləri üzərində şüurlu şəkildə işləməliyik. Qlobal istiləşməni və iqlim dəyişikliyini yavaşlatmaq, asanlıqla tətbiq oluna bilən həlləri modelləşdirməliyik.

Müasir urbanizmdə əsas meyarlardan biri də nəqliyyatdır. Hal-hazırda istər böyük, istərsə də kiçik şəhərlərdə kifayət qədər nəqliyyat vasitələri mövcuddr. Sağlam yaşamaq üçün avtomobillərdən, ictimai nəqliyyat vasitələrindən daha az istifadə etmək mıəqbuldur. Az avtomobil daha az tıxac deməkdir. Nəqliyyat istənilən şəhərdə ağrılı mövzudur. Ona görə də urbanizm müasir görünüşə, gözəlliyə malik olsa da, digər tərəfdən də mənfi cəhətləri az deyil. 

Xeyransa İsmayılova