Firuz Mustafa: 

Kim? Nə? Harada? Nə vaxt?

Nizami, Stalin, Vurğun nə vaxt doğulub?

“Sakit Don”un müəllifi kimdir: Şoloxov yoxsa Kryukov?

“Əli və Nino”nu kim yazıb?

Görəsən himnimizin müəllifi kimdir?

...Böyük Azərbaycan şairi Nizami Gəncəvinin doğum tarixi ilə bağlı bir müddət “ikili tarix” mövcud olub. Onun gah 1141-ci ildə, gah da 1147-ci ildə anadan olduğu qeyd edilib. (Düzdür, burada müəyyən konyuktura və siyasi səbəblər də rol oynayıb). Amma son nəticədə şairin hicri 535-ci ildə (miladi 1141-ci il) doğulduğu qənaətinə gəlinmişdir...

...Frensis Bekon, yoxsa Vilyam Şekspir? Dünyada məşhur olan dramların müəllif kimdir-eyni məkanda və zamanda yaşamış məşhur filosof, yoxsa adi aktyor? Bu “gizlinlərlə” bağlı geniş məqaləm olduğuna görə ta ətraflı söz aşmağa ehtiyac duymuram...

... 30 il SSRİ rəhbəri olmuş Stalinin doğum tarixi diktatorun sağlığında 9 dekabr 1879-cu il hesab edilirdi və milyonlarla “sovet vətəndaşı” həmin günü bayram kimi qarşılayırdı. Lakin Baş katib öləndən sonra üzə çıxan yeni sənədlər əsasında belə “məlum oldu” ki, o, 6 dekabr 1878- ci il tarixdə doğulub.

... Başqa bir misal. “Millət necə tarac olur olsun, nə işim var” şeirinin müəllifini kimdir-Mirzə Ələkbər Sabir, yoxsa Mirzə Cəlil? İki nəhəng Mirzə arasında böyük dostluq olub və onların bölüşmək üçün “şərikli malı” olmasa da uzun onillərdir ki, bu şeirin kimə məxsus olması haqqında mübahisələr səngimir. Hələ “mübahisə” nədir, yaxşı tanıdığım iki alim əsl müəllifin kim olduğunu sübut etmək üçün az qala vaxtilə məhkəməyə qədər gedib çıxmışdılar. Axırda hər ikisi çərləyib vəfat etdi. Amma Mirzələr yenə “dəyadakı qocaman dağlar” kimi qalmaqdadırlar...

...Bəs görəsən “Əli və Nino” romanının müəllifi kimdir? Qurban Səid (Elfrida fon Ehrenfels), yoxsa Əsəd bəy (Lev Nissembaum)? Hələ Yusif Vəzir haqda bir söz demək istəmirəm...

...Bəs görəsən “Sakit Don” romanını kim yazıb- Mixail Şoloxov, yoxsa Fyodor Kryukov? Hələ ortada başqa “müəlliflərin” də adı fırlanır. Mən vaxtilə bu “problem” haqqında ətraflı söhbət açdığım üçün, bir daha həmin mövzuya qayıtmaq istəmirəm...

... Ölkəmizdə az qala məktəblilərin belə hamısı bilir ki, Azərbaycanın Xalq şairi Səməd Vurğun 21 mart 1906-cı ildə anadan olub. Amma başqa bir “tarixin” də “mövcudluğu” haqqında fikirlər dolaşmaqdadır. Belə ki, böyük şairin həyat yoldaşı Xavər xanım şifahi söhbətlərində və müsahibələrində dəfələrlə qeyd edib ki, Səməd Vurğun əslində 1905-ci ildə anadan olub və müəyyən səbəblərə görə (bu səbəblər üzərində dayanıb vaxt almaq istəmirəm) həqiqi tarixi dəyişib. Və bir əlavə ştrix. Ötən əsrdə 80-lərin sonunda o vaxtkı Gəncə Pedaqoji İnstitutunun tanınmış bir ailimi bir dəstə “sənəd-sübutla” AZ.Tv-yə gəlmişdi. O sənədlərdə Səməd Vurğunun 1905-ci ildə doğulduğu qeyd olunmuşdu. Bu barədə ətaflı yazmaq da olar, amma mən qısa yolla gedib keçirəm şairlə bağlı başqa bir “əhvalata”. Belə ki, uzun illər aşıqlar məşhur bir qoşmanın Səməd Vurğun tərəfindən yazıldığını iddia edir və məclislərdə şövqlə oxuyurdular:

“Vurğunun bu yerə qonaq gələyi,

Bilinməz aylara-illərə qaldı”.

Sonralar “Qaldı” rədifli bu qoşmanın müəllifinin şair M.Əliyev (Günər) olduğu elan olundu...

...Aşıq demişkən... Sözləri aşıqların repertuarında mühüm yer tutan Rasim Kərimli bir şeirindən dolayı bir neçə dəfə mətbuatda çıxış etmişdi. Yadımdadır, şair deyirdi ki, həmin şeiri vaxtilə bir məşhur alimə təqdim edibmiş. Həmin alim rəhmətə gedəndən sonra haqqında söz gedən şeir onun külliyatına daxil edilib. İndi kimin haqlı olduğunu ayırd etmək də çətindir...

...Bu misalların sayını yenə artırmaq olar.

Amma və lakin... Qısa yolla getmək istəyirəm.

Azərbaycan himninin müəllifi kimdir: Əhməd Cavad, yoxsa Camo Cəbrayılbəyli?

Son dövrdə aktuallaşan bu mövzunun, daha doğrusu bu mübahisənin kökü gedib çıxır 90-ların əvvəlinə. Yadımdadır, məlum şeirlə bağlı hələ o zamanlar

tanınmış bir şərqşünas-alim, sonralar bir tədqiqatçı sənətşünas, daha sonra himni bərpa edən bəstəkar, habelə istiqlalçı deputat... və başqaları da bu “iki müəllif” haqqında öz fikirlərini söyləmişdi. O da yadımdadır ki, mərhum Əhməd Cavadın oğlu Yılmaz da bu məsələyə öz münasibətini bildirmişdi. Hələ o zamanlar yarızarafat-yarıciddi deyirdilər ki, Əhməd Cavad ilkin variantda öz əsl ad-soyadını gizlədərək müəllifliyini “CAMO” (Cavadzadə Ahmed Məhəmməd oğlu) kod adı ilə ifadə edib. Bilirəm ki, bununla bağlı ortada konkret bir fakt yoxdur. Sadəcə, maraqlı “açması” var. Elə isə himnin əsil müəllifi kimdir?

...Mən bu müxtəsər qeydlərdə yalnız “ikili faktlar” haqqında söhbət açdım. Halbuki bu və ya digər konkret bir hadisə və məsələlər haqqında “üçlü faktlar” da mövcuddur.

...Əgər fikir verdinizsə, mən bu yazıda kimin və nəyin haqlı olduğunu isbat etməyə də cəhd göstərmədim. Baxmayaraq ki, öz şəxsi qənaətlərim də yox deyildir.

... Bəli, hələlik mən öz şəxsi –subyektiv münasibətimi bildirmirəm. Fəqət orasını bilirəm ki, heç nə gizlində qalmır.

Bir “həqiqət anı” deyilən məqam da vardır.

* * *

Araz Əhmədoğlu

Bizə sadəcə oxuması düşər. Bu dostunuz heç vaxt o ədədlər'lə özünü dümük etmək istəməyib. Nizami 1141-də dünyaya gəlsin 1147-də. Bu Nizami dağından bir toz qoparda bilməz, bizim ona olan sevgimizdən də. Stalin də eləcə. Stalinin əlindəki milyonlar'la günahsızların qanı dənizlərin suyunu axtsan da yuyulub təmizlənməz. O hələ cəzasının nə olduğunu gözləsin.

Araz Əhmədoğlu

Bizə sadəcə oxuması düşər. Bu dostunuz heç vaxt o ədədlər'lə özünü dümük etmək istəməyib. Nizami 1141-də dünyaya gəlsin 1147-də. Bu Nizami dağından bir toz qoparda bilməz, bizim ona olan sevgimizdən də. Stalin də eləcə. Stalinin əlindəki milyonlar'la günahsızların qanı dənizlərin suyunu axtsan da yuyulub təmizlənməz. O hələ cəzasının nə olduğunu gözləsin.

Nargiz Nargiz

Firuz bəy, "üçlü faktor"un mövcudluğu məsələsi və bir də Yılmaz bəyin fikri maraqlıdır. Nə zaman bəs açıqlama verəcəksiniz?

Barat Nuriyev

Əziz Firuz bəy, əlinizə və beyninizə sağlıq!

Son sözü demədən belə, bu səpkidən olan məlumatları ictimailəşdirdiyiniz üçün təşəkkür edirəm. Şübhəsiz bu yazını oxuyandan sonra bir sıra oxucunuz oturub bu məsələlərlə bağlı araşdırmaya, yeni mənbələr oxumağa qalxacaq. Bu da bir qənimətdir: Dama-dama göl olar! Var olun!

Rovshan Azizov

"Millət necə tarac olur olsun nə işim var..." şeri Mirzə Ələkbər Sabirin şer üslubuna çox yaxındır. Belə mübahisələrdə ən böyük ehtimallı variantlara üstünlük vermək lazımdır.

Октаедр Мамедов

Bizim BƏZİ əldəqayırma akademiklərin imzası ilə çap olunmuş çoxsaylı "elmi əsərlər"in həqiqi müəlliflərini də bilmək maraqlı olardı...

Ələddin Eyvazov

Cəmi bəy haqda ədəb. Tarixində ciddi izahlar çox azdır. Bizə yəni dərs zamanı prof. M.Seyidov " beyin həmləsi" etməyib.C.Cəbrayılbəyli belə təqdim edilməyib ki, o, şairdir və xeyli yaradıcılığı olub...və s.Görək sonrası nə olur...

Salahaddin Halil

Bir mübahisənin də şahidi mən olmuşam: Biri deyir ki, Firuz Mustafa filosofdur, mənim fəlsəfə müəllimim o olub; o biri deyir ki, yox, Firuz Mustafa yazıçıdır, - neçə romanını oxumuşam, biri də deyir ki, yox, dramaturqdur, - tamaşasını şəxsən izləmişəm. ))

Ugurlu Sharifov

Daha çox müəlliflərin kimliyi yaxud tarixi günlər yox bu "Kimdir?" "Nə vaxt?" suallarının özü maraqlı gəlir.

Əsərin keyfiyyətini ad, yerlibazlıq yaxud müəllifin şəxsiyyətini bürc, horoskop testindənmi keçirmək lazım ) ?

Məni də maraqlandıran sual :

"Niyə?"

Сима Джафарова

Hörmətli Firuz müəllim! 1. S. Vurğunun təvəllüdü barədə: Qazac seminariyasında atamla birgə oxumuşdular. Atam deyirdi ki, o məndən bir yaş böyük idi, məktəb sənədlərində 1906 yazılmışdı.

2. S.vurğunun statusda qeyd etdiyiniz "Qaldı" şeirinin riyaziyyat dıftəri qoşa vərəqinə yazılmış əlyazması (əski əlifba ilə bir üzdə, atamın xətti ilə kiril əlifbası ilə vərəqin digər üzündə yazılmış, imzalı ilkin variantını müəllim kimi Göyçaya təyinatla işləməyə gedəndə atam Cəfərov İslam mənə hədiyyə verdi. İllərlə S. Vurğunu tədris edəndə onun əlyazısını şagirglərimə göstərmişəm.

Amma Füzulidən çıxanda bütün kitabxanam kimi o əziz vərəq də məndən uzaq düşdü.

QEYD. Başlıqlar "Facebook" sosial şəbəkəsindəki başlıqla eynilik təşkil edir.