Bəybala Mirzəyev: 

Yazıçının qalmaqallı müsahibəsi və bizim Tarixə yanlış münasibətimiz...

Biz toplum olaraq tarixi mövzuları və tarixi şəxsiyyətləri emosiyasız, təəssübsüz müzakirə etməyə hazır deyilik. Ona görə də tarixi şəxsiyyətlərlə bağlı müsahibələr və müzakirələr tarixi həqiqətləri üzə çıxarmaq və qiymətləndirmək əvəzinə, insanlarımız arasında ya yerliçiliyi, ya məzhəbçiliyi, yadaki siyasi qütbləşməni gücləndirir.

Hər kəs öz yerlisi və ya öz məzhəbdaşı olan tarixi şəxsiyyəti, öz siyasi əqidəsinə daha yaxın olan lideri xüsusi qızğınlıqla müdafiə etməyə başlayır. Tariximizin qanlı səhifələrinin, keşməkeşli hadisələrinin və yadelli düşmənlərimizin törətdikləri barbarlıqların müzakirəsi isə bu zaman tamamilə arxa plana keçir (yadaki, heç ümumiyyətlə, müzakirə olunmur)

Yazıçı, tərcüməçi Əlisa Nicatın son müsahibəsində Səməd Vurğun haqqında səsləndirdiyi fikirlərə verilən reaksiyalar da onun keçən əsrdəki tarixi proseslərə və tarixi şəxsiyyətlərə dair bir sıra zərərli fikirlərini tamamilə kölgədə qoydu. Hal bu ki, biz Səməd Vurğundansa daha çox məhz həmin fikirlərə münasibət bildirməliydik.

Əlisa Nicat ixtisasca filoloqdur. Ancaq nədənsə, həm onun özü, həm də mediamız bu şəxsi yazıçı və tərcüməçiliklə yanaşı, tarixçi və filosof kimi də təqdim edir. Bu təqdimat səhvdir.

Əlisa Nicat peşəkar tarixçi və filosof olmadığına görə, onun tarixi hadisələrə və tarixi şəxsiyyətlərə münasibətində də köklü yanlışlıqlar var. Onun "tarixçi, filosof" qiyafəsinə bürünərək tarixi həqiqətləri diletantcasına təhrif etməsi və adi "obıvatel" kimi danışıb, olduqca bəsit, ziddiyətli, mübahisəli fikirlər səsləndirməsi üzücü haldır.

Bu qocaman filoloq məlum müsahibəsində məxsusi olaraq vurğulayır ki, "Stalinin Azərbaycana rəğbəti vardı".

Hərçənd ki, İosif Stalin bütün digər türk xalqları kimi Azərbaycan türklərinə də dərin nifrət hissi bəsləyirdi. Və məhz həmin nifrətin nəticəsidir ki, Stalinin hakimiyyətdə olduğu illər ərzində keçmiş SSRİ-nin tərkibindəki xalqlar arasında məhz türk xalqları ən çox mankurtlaşdırmaya, assimilyasiyaya və sovetləşdirməyə məruz qalıb. Soyadlarımızdan tutmuş əlifbamıza qədər hər şey məhz Stalin tərəfindən sovetləşdirilib.

Bu kontekstdə Stalin kimi qatı türk düşməninin Azərbaycana rəğbət bəsləyən şəxs kimi təqdim edilməsi tarixi gerçəkliyin məqsədli şəkildə kobudcasına təhrif edilməsi anlamına gəlir. Əlisa Nicat bu ifadəsi ilə həm stalinist, həm də imperiya heyranı kimi çıxış edir.

Çox təəssüf ki, 90-cı illərin əvvəllərində arxivlərin açılmaması bu gün öz fəsadlarını göstərir və ona görə də Əlisa Nicat kimi publikaya oynayan şəxslərin müsahibələri də "nəlbəkidə fırtına" effekti yaradır, cəmiyyətdə qütbləşdirməni, antoqonizmi daha da dərinləşdirir. Gecikmiş addımlarımızın üzərindən oynanılan bu oyunlar onsuz da müxtəlif qütblərə, düşərgələrə bölünmüş cəmiyyətimizi biraz da parçalayır, kövrək həmrəyliyimizi daha da zəiflədir.

Ona görə də yaxın-uzaq tariximizlə bağlı mediaya müsahibə verən şəxslər ehtiyatsız və ya provokativ fikirlər səsləndirməkdən çəkinməlidirlər. Biz hazırda tarixi məsələlərlə, o cümlədən qondarma "soyqırımı" ilə bağlı qızğın müzakirələr aparan və az qala bir-birini didən erməni toplumuna bənzəməməliyik. Çünki onlar məğlub toplumdur. Öz tarixi keçmişini təftiş etmək, tarixi şəxsiyyətlərini aşağılamaq, öz tarixindən şübhələnmək və hamını ucdantutma qaralamaq məğlub toplumlar üçün ənənəvi haldır.

Bizim də tariximizdə travmalı məqamlar çoxdur. Lakin biz bu gün qalib millətik. Qalib millətlər tarixə cəmiyyətə travma vurmaq aləti kimi yox, "müalicə terapiyası" vasitəsi kimi yanaşırlar. Bu mənada tarix bizə özümüzü yaralamaqda, bölməkdə yox, əksinə, cəmiyyəti birləşdirməkdə kömək etməlidir.

Şarl de Qoll tarixin pozitiv tərəflərinin tədrisini Fransa cəmiyyəti üçün terapevtik və pedaqogik vasitə kimi qiymətləndirirdi. Fransa mediasında isə daha çox fransız xalqı üçün faydalı olan tarixi mövzular müzakirəyə çıxarılırdı. Cəmiyyəti bir-birinə nifrət püskürən, fransızları əks qütblərə bölə bilən tarixi məsələlərin müzakirəsindən qaçınılırdı.

Bu gün Finlandiya, İsveç, Yaponiya kimi ölkələrdə də tarix cəmiyyətin bütövlüyünü möhkəmləndirən predmet kimi dəyərləndirilir.

Heç bir yapon tarixçisi və ya filosofu Əlisa Nicat kimi ortaya çıxıb, "görüblər ki, bu xalq köləlik edib, cahildir, yanıblar da" və ya "40 milyon azərbaycanlı yaşayır orada. Dünyada elə bir xalq yoxdur ki, o qədər əhaliylə adı it dəftərində belə olmaya" kimi saçma-sapan, təhqiramiz açıqlamalarla öz xalqını aşağılamaz və ya tarixi gerçəklikləri saxtalaşdırmaz.

P.S.

Yeri gəlmişkən, Güney azərbaycanlılar bir əsrdə düz dörd dəfə inqilab edib, azad ruhlu olmaqlarını bütün dünyaya isbatlayıblar. Lakin müstəqillik qazana bilməmələrinin günahı isə, Əlisa Nicatın iddia etdiyi kimi güneyli soydaşlarımızın sakit durmaqlarında yox, fars-rus-ingilis-amerikan işbirliyinin Güneydəki azadlıq hərəkatlarına qarşı qəddar davranışında olub.

P.P.S.

Tarixlə oynamaq və onunla həvəskar kimi davranmaq olmaz. Tarixə təxribatçılıq məqsədilə də yanaşmaq olmaz. Tarixlə oynamaq odla oynamaq kimidir. Ümumiyyətlə, tarix çox təhlükəli "silah"dır - aranı qarışdırmaq, cəmiyyətin dayaqlarını sarsıtmaq üçün...

Biz "tarixə münasibət", "tarixin təqdimatı", "tarix siyasəti", "yaddaş siyasəti", "tarixi yaddaş landşaftı", "tarix və modern" kimi məsələlərdə necə davranmağı müasir dünya təcrübəsindən görüb-götürməliyik. Həssas tarixi məsələlərə münasibət bildirməyi diletantların ixtiyarına buraxmaq olmaz.