Nəriman Qasımoğlu:

DOĞMAQ, DOĞURMAQ, DOĞULMAQ

Əlbəttə, dildə illərlə oturuşmuş, doğmalaşmış ifadələri dəyişmək mümkünsüz və bəlkə də mənasız görünə bilər, bilirəm.

Ancaq hər halda bunu yazmaya bilmirəm.

Dilimizdə “doğmaq” sözü “meydana çıxmaq, ortaya çıxmaq, əmələ gəlmək, törəmək, irəli gəlmək, nəşət etmək, hasil olmaq” mənalarında (ay doğdu, gün doğdu, quyruq doğdu, fikir doğdu və s.) işlənir.

Dünyaya gəlmək mənasında da, elə bilirəm, elə “doğmaq” işlənməlidir. Dünyaya uşaq gətirmək mənasında “doğmaq” yox, “doğurmaq” olsa, daha doğru olar, məncə.

Ancaq nə edəsən ki, məsələn, “Əhməd filanıncı ildə doğuldu” yox, “Əhməd filanıncı ildə doğdu” deyilsə, bizimkilərdə gülüş doğurar. Anlaşılandır, çünki Azərbaycan dilində kişi doğmaz, qadın doğar. Türkiyə türkcəsində isə dediyim söz semantik mənasına uyğun işlənir.

Ədəbiyyatçılarımız Azərbaycan ədəbi dilinin inkişafında Molla Pənah Vaqifin rolunu xüsusi vurğulayırlar. “Pəri” şeirində həmin sözü elə dediyimiz qayda da işlətmişdir:

İxtilatın şirin, sözün məzəli,

Şəkər gülüşündən canlar təzəli,

Ellər yaraşığı, ölkə gözəli,

Nə gözəl doğubsan anadan, Pəri!

Bir sitat da Kitab-i Dədə Qorqud-dan:

Ata adını yüritməyən xoyrad oğul

ata belindən enincə, enməsə yeg,

ana rəhminə düşüncə, doğmasa yeg.