Alimlər Antarktidada tapılan qəribə çəhrayı daşların sirrini açıblar

Alimlər bu yaxınlarda Antarktidada gizlənmiş böyük bir sirri - Şam Adası Buzlağının altında basdırılmış nəhəng qranit yatağını aşkar etdilər.

Bu kəşf qitənin keçmişi və gələcəyi haqqında anlayışımızı dəyişdirir.

Hudson dağlarında çəhrayı qranit qayaları tünd vulkanik süxurlar arasında səpələnmişdir və onilliklərdir ki, alimlər onların ora necə çatdığını çaşqınlıqla gözləyirlər. Britaniya Antarktika Tədqiqatının (BAS) bir qrupu qranitlərin təxminən 175 milyon il əvvəl Yura dövründə əmələ gəldiyini aşkar etdi. Lakin bu, qayaların bu dağlarda olması lazım olmadığı üçün onların yerini izah etmədi.

Cazibə sensorları ilə təchiz olunmuş təyyarələr Şam Adası Buzlağının üzərindən uçdu və buzun altında qəribə bir siqnal aşkar etdi. Məlumatlar təxminən 100 kilometr enində və 7 kilometr qalınlığında gizli bir qranit yatağı aşkar etdi. Buzlaqın altında milyonlarla il görünməz dərinlikdə yerləşirdi. Buna görə də, aşkar edilmiş qayalar təsadüfi deyildi. Onlar qədim buzla dağlara aparılan bu yeraltı nəhəngin parçaları idi.

"Geoloji tarixləndirməni qravimetrik tədqiqatlarla birləşdirməklə, biz təkcə bu daşların mənşəyinin sirrini həll etmədik, həm də buzlağın keçmişdə necə hərəkət etdiyi və gələcəkdə necə dəyişə biləcəyi barədə yeni məlumatlar əldə etdik", - tədqiqatın aparıcı müəllifi və Britaniya Antarktika Tədqiqat Stansiyasının geofiziki Dr. Tom Jordan bildirib.

Min illər əvvəl, son buz dövründə, Şam Adası Buzlağı indikindən daha qalın və daha güclü idi. Qranit yatağından qayaları qoparır, onları mənzərə boyunca daşıyır və buz seyrəldikcə onları Hudson dağlarına atırdı. İndi hər bir qaya buzlağının bir vaxtlar dayandığı yeri qeyd edir.

Bu məlumatlar alimlərə buzlağının tarixini yenidən qurmağa kömək edir. Onlar bu məlumatları gələcəkdə buzun necə hərəkət edə biləcəyini proqnozlaşdıran kompüter modellərinə daxil edirlər.

Dəqiq modellər vacibdir, çünki Şam Adası Buzlağı Antarktidanın ən sürətlə əriyən bölgələrindən biridir. Orada baş verənlər dünya miqyasında dəniz səviyyələrinə təsir göstərir.

Daha əvvəl, qlobal istiləşmə səbəbindən sürətlə yoxa çıxan buz nümunələrini qorumaq üçün hazırlanmış unikal bir layihə olan Antarktidada dünyanın ilk buz nüvəsi anbarı rəsmi olaraq açılmışdı.