Televiziyada əxlaqsızlığı təbliğ etmək OLMAZ

Televiziyada mədəniyyət və əxlaq haqqında

Yaşamaq qayğısının insanın bütün düşüncələrini və səylərini özündə cəmləşdirdiyi şəraitdə əhalinin yalnız kiçik bir kateqoriyası mədəniyyətə maraq göstərir və insan mədəniyyət və əxlaqla bağlı bütün fikirləri əsasən mediadan alır. Mədəniyyətə çıxış getdikcə daha çox informasiya axınlarına çıxış deməkdir ki, onun formalaşması öz maraqları naminə mədəniyyətin inkişafı və yayılması proseslərinin gizli tənzimlənməsi və manipulyasiyası ilə məşğul olan dar qrupların əlində cəmləşir. Mədəniyyətin müasir mövcudluğu mədəniyyətlərin universal dialoqu şəklində təqdim oluna və qloballaşma kontekstində dünya miqyasında və davamlı informasiya prosesi kimi nəzərdən keçirilə bilər. Bununla bağlı mövcud vəziyyət təkcə cəmiyyətdə dövriyyədə olan informasiya axınlarının həcminin artması və informasiya sistemlərinin gücünün artması ilə xarakterizə olunmur. İnsan şüurunda formalaşan həyat, fəaliyyət mənalarının istehsalı iqtisadiyyatın müstəqil sahəsinə çevrilir və bütün ənənəvi istehsal sahələrinə nüfuz edir. 

Müəyyən nümunələrin təbliği onların standart kimi qəbul edilməsinə səbəb olur. Reklamda təbliğ olunan şəxslərin davranışlarını müşahidə edən uşaqlar onların jestlərini, artikulyasiyalarını, görünüşlərini və ifadələrini həyatlarında nümunə kimi qəbul edirlər. Cəmiyyətdə bu və ya digər davranışı təklif etməklə, reklam sosial iştiraka və istinada diqqət yetirir. Belə olduqda uşağın psixikası spesifikdir: uşaq həmişə mədəni elementləri, dəyərləri, dəyərləri tənqidi qiymətləndirə bilmir.

Gənclərlə bağlı vəziyyət xüsusilə acınacaqlıdır: onlara əvvəlki nəsillərlə radikal mədəni fasilə qoyulur. 

Televiziya tok-şoularının etikaya ehtiyacı varmı?

Fikrimcə, televiziya etikası heç bir şübhəsiz mütləq lazımdır. Niyə? Təkcə ona görə ki, teleaparıcıların peşə fəaliyyəti açıq olsun, onların danışdıqları, göstərdikləri cəmiyyətimizdə hər bir insanda öz əksini tapsın. Mərkəzi, dövlət kanalları ilk növbədə öz qarşılarına ölkəmizin sanballı vətəndaşı yetişdirmək vəzifəsi qoymalıdırlar. Axı dövlət bu barədə düşünməlidir. Televiziya tok-şoularının daha çox etikaya ehtiyac var. 

Bəzi verilişlərdə aparıcılar etikadan kənar hərəkətlər edirlər. Efirə çağırılan müğənnilərin paltarlarının qiyməti, özəl həyatları müzakirə edilir. Necə düşünürsünüz, bu bizə gərəkdirmi? Kim hansı markadan geyinir, taxdığı zinət əşyası bahalıdırmı, boşanıbmı- bütün bunlar zənnimcə heç kəsə maraqlı deyil. Belə verilişlər gündəmi zəbt etməməlidir. Buna baxmayaraq, telekanallarda bu cür yayımlar hələ də davam etməkdədir. 

Son onilliklərdə populyarlaşan realiti-şoularda iştirakçılar özlərini kameralar qarşısında nümayiş etdirirlər ki, izləyicilər onların həyatlarını və bir-biri ilə qarşılıqlı əlaqəsini izləyə bilsinlər. Lakin bütün bu əyləncə formasının arxasında etik və estetik problemlər dayanır. Burada əsas problemlərindən biri verilişə dəvət olunan qonaqların və yaxud realiti şouların iştirakçılarının şəxsi həyatının və ləyaqətinin pozulmasıdır. Çox vaxt iştirakçılar şəxsi sirlərini açmağa məcbur olurlar, xoşagəlməz vəziyyətlərlə üzləşirlər və ya açıq şəkildə qınanırlar. Bu, onların psixi və emosional rifahına mənfi təsir göstərə bilər. 

Başqa bir etik problem hekayə manipulyasiyası və redaktəsidir. Reality TV redaktorları məzmunu müəyyən təəssürat yaradan və ya tamaşaçıların fikrinə təsir edən üsullarla seçə və redaktə edə bilər. Bu, reallığın təhrif edilməsinə, iştirakçıların və hadisələrin təhrif edilməsinə səbəb ola bilər.

Başqa bir etik problem realiti-şouda mədəniyyətin və əxlaqın aşağı düşməsidir. Bəzi şoularda tamaşaçılar, xüsusən də uşaqlar və yeniyetmələr üçün zərərli ola biləcək ədəbsiz və ya təhqiredici material ola bilər. Bu, bu cür şoular vasitəsilə hansı dəyərləri və normaları təbliğ etdiyimizlə bağlı suallar doğurur.

Televiziyasının əsas problemlərindən biri onun mədəniyyət və əxlaqı alçaltma potensialıdır. Tamaşaçılara mənalı və maarifləndirici əyləncə təklif etmək əvəzinə, bir çox realiti şoular tez-tez alçaq və təxribatçı vəziyyətlərə diqqət yetirir. Tənqidi düşüncə və reallıq TV məzmununun təhlili tamaşaçılara illüziya ilə reallıq arasında fərq qoymağa kömək edəcək.

Xeyransa İsmayılova