"Düşmən memarlığı" nədir?

“Düşmən memarlığı” kimi bir şey var. Bu, sakinlərin davranışlarına nəzarət etmək və cinayəti məhdudlaşdırmaq üçün şəhər binalarının elementlərindən istifadə etmək üçün şəhər dizayn strategiyasıdır. Məsələn, bina pilləkənlərinə, bordürlərə və digər üfüqi səthlərə quraşdırılmış boltlar və ya sünbüllər evsiz insanların onların üzərində oturmasının və ya uzanmasının qarşısını alır. Və ya söykənmək mümkün olmayan maili pəncərə eşikləri. Və ya su çiləyiciləri, əslində qazonu sulamır, ancaq tapdalanmasının qarşısını alır. 

Düşmən memarlıq anlayışının nisbətən gənc olmasına baxmayaraq, ideyanın özü yeni deyil və ən azı 100 ildir mövcuddur. İlk dəfə belə obyektlər ABŞ-da peyda olub. Belə ki, 1822-ci ildə Çarlstonda (Cənubi Karolina) Mayls Brewton evinin qarşısında metal sünbüllər quraşdırdı. Bu yolla sahiblər özlərini mümkün qul üsyanından qorumağa çalışırdılar. Eyni zamanda, lakin artıq Londonda, "Clifford's Inn Passage"dəki evlərə xüsusi sidik deflektorları quraşdırılmağa başladı. Onlar metaldan hazırlanmış uzun zolaqlar idi. Belə bir cihazın əsas vəzifəsi bu məqsəd üçün nəzərdə tutulmayan yerdə özlərini rahatlaşdıran insanlarla mübarizə aparmaqdır. Deflektorun üzərinə düşən maye tıxaclara və ya hərəkətləri edən şəxsin ayaqqabılarına axdı.

20-ci əsrin ortalarında düşmən memarlıq prinsipləri amerikalı memar Robert Moses tərəfindən də istifadə edilmişdir. O, aşağı körpüləri olan Long Island hissələrindən birini layihələndirdi. Daha sonra yazıçı Robert Karo “The Power Broker: Robert Moses and the Fall of New York” adlı kitabında şəhər planlayıcısını bu cür körpüləri yalnız “dövlət parklarından yoxsul və aşağı orta təbəqədən olan ailələrin istifadəsini məhdudlaşdırmaq” üçün tikməkdə günahlandırdı. Axı onlar belə yerlərə şəxsi avtomobillərlə deyil, ictimai nəqliyyatla gəliblər. Amma avtobuslar belə körpülərin altından keçə bilmirdi.