İlahə Səfərzadə: 

İtmiş “mən”imiz

Hündür binadan özünü atan adam orta qatların önündən keçəndə soruşublar: -Necə gedir?

-Hələlik yaxşıdır, -deyə cavab verib.

Çox çalışdığımız orta yaşlar məhz belə sürətlə ovuclarımızdakı qum kimi barmaqlarımızın arasından axıb gedir. Getməyinə getsin, amma…

Arada-sırada içimdən yepyeni bir “mən” olabilmək keçir. Düşünürəm ki, bunun üçün əsas şərt özünü tanımaq deyil, əksinə özünü unutmaqdır. Özünü axtaranların isə arayışları bihudədir. Kainatın sirli həngaməsində itirmədən axtarmağa başlasam, tapdığım yenə mən olduğunu sandığım cansıxıcı bir başqası olacaq. Bəs özümüzü harada itirək, kimdə tapaq? Bəlkə də, biz elə çoxdan itmişik, axtarıb tapan da olmayıb. Biz özümüz olduğunu sandığımız başqa bir bədəni ruhumuz üçün kirayə edib yaşamışıq. Qarşılığında isə arzularımızı, xəyallarımızı xərcləmişik.

Baxışlarım insanların gözlərinə diqqət kəsiləndə mənə elə gəlir ki, hamısı nəyisə itiribmiş kimi təlaşlıdır, həyatın gərgin və dar cığırlarından sürünüb divarlara sürtünərək keçir, “son”a doğru qaçırlar. İtirdikləri nədir? Yaşammı? Ölümmü? Biz sonda tapacağımız məlum nəticənin nə olduğunu bildiyimiz halda niyə bu qədər vurnuxuruq?

Hərdən düşünürəm, yenidən dünyaya gəlsəm, özümü hansı xüsusiyyətlərimdən tanıyardım? Nədən bilərdim ki, bu mənəm? Bəlkə, keçmiş zamanlarda heç kimin həyatda olduğunun belə fərqində olmadığı bir nəfər olmuşam? Bəlkə, sahildə tək gəzən hansısa qəmli adamın ahəstə hərəkətlə yerdən götürüb sonra əsəblə dənizə atdığı daşıydım? Ya da ola bilsin ki, uşaqların budaqlarına yelləncək qurub əyləndiyi ağac idim? Bəs onda, görəsən, özüm fərqində olmuşammı öz şəxsiyyətimin?

Nə qəribədir, bir “mən”imiz olduğunu sanaraq özümüzü başqalarının bizi aldatdığından daha ustaca inandırırıq. Halbuki, təkcə film və roman xarakterlərinin gerçək bir kimliyi var. Çünki onlar yüz illər keçsə də eyni ruh və bədəndə qalacaqlar. Nə həyatdan getmirlər, nə də əziyyət çəkib yenidən gəlmirlər. Əbədi yaşam yerləri insanların şüurlarıdır. Təkcə onlar heç yerə tələsmir və sakitcə öz həyatlarını yaşayır. İnsanlarsa…

“Mən gizli bir xəzinə idim, bilinmək istədim və bunun üçün məxluqatı yaratdım” –deyən Tanrı belə bilinmək üçün məxluqata ehtiyac duyub. Bəs biz insanların “mənəm-mənəm”liyi kimlərin itirib axtarıb tapa bilmədiyi “mən”idir?

Yaşam maraqlı olduğu üçün doğuluruq, ölümdən qorxduğumuz üçün yaşayırıq, yaşamsızlıqdan bezdiyimiz üçün də ölürük. Yaşayarkən ölümdən qorxma haqqımız var, bəs doğulmadan yaşamdan qorxma haqqımızı kim alıb əlimizdən? -deyə mənasız üsyan edib tez də susuram.

Hərdən o qədər absurd düşünürəm ki, düşüncələrimlə birgə tamam yox olub bilinməyən bir zamanda və məkanda ayrı bir mən olaraq yaranmaq istəyirəm.

Kamyu absurdizmi izah etmək üçün yunan mifologiyasındakı Sizifin hekayəsindən istifadə edir. Sizif nəhəng bir qayanı əbədi olaraq dağa daşımaqla lənətlənmiş bir obrazdır. Bununla belə, Kamyu Sizifin absurd vəziyyəti dərk etdikdən sonra da bunu qəbul etdiyini və qayanı daşımağa davam etdiyini və bu mübarizədə məna tapa biləcəyini müdafiə edir. Kamyu Sizifi “xoşbəxt insan” kimi təsvir edir. Çünki mənasızlıq qarşısında məğlubiyyəti qəbul etmədi, əksinə, ona meydan oxuyaraq yaşamağa davam etdi. Bu baxımdan faciə və mənasızlıq bir növ əyləncəyə çevrilə bilər. Çətinliklərdən zövq alarkən hərdən özümü lap Sizif kimi hiss edirəm. Bəlkə də, keçmiş həyatımda elə məhz Sizif olmuşam, -deyib öz düşüncəmə gülürəm…