Prostat vəzi xərçənginin dəqiq çıxarılması üçün flüoresan boya hazırlanıb

Oksford Universitetinin alimləri və cərrahları mikroskopik bədxassəli toxumanı tamamilə çıxarmağa və xərçəngin təkrarlanma riskinin qarşısını almağa kömək edən flüoresan boya hazırlayıblar.

Parlaq boya Kaliforniyanın biotexnologiya şirkəti ImaginAb Inc ilə birlikdə Böyük Britaniyanın Cancer Research-in maliyyə dəstəyi ilə hazırlanıb.

Boya çılpaq gözlə görülməyən kiçik xərçəng hüceyrələrini işıqlandırır, həkimlərə əməliyyat zamanı hər bir xərçəng hüceyrəsini çıxarmağa imkan verir, eyni zamanda sağlam toxumaları qoruyur və xərçəngin geri qayıtma şansını əhəmiyyətli dərəcədə azaldır.

Yeni üsul prostat xərçəngi olan 23 kişi üzərində uğurla sınaqdan keçirilib. Onlara şişi çıxarmaq üçün əməliyyatdan əvvəl marker boyası vurulub. Floresan boya xərçəng hüceyrələrini və onların çanaq və limfa düyünləri kimi metastaz yerlərini vurğuladı. İşıqlandırılmış xərçəng hüceyrələrini görmək qabiliyyəti cərrahlara sağlam toxumaları qoruyaraq onları çıxarmağa imkan verdi.

Prosedura boyanın hədəf molekul IR800-IAB2M ilə birləşməsindən istifadə edilib. Boya və marker molekulu prostat xərçəngi hüceyrələrinin səthində tapılan prostat spesifik membran antigeni (PSMA) adlı zülala bağlanır.

Tədqiqatda iştirak edən Oksford Universitetindən professor Freddi Hamdi bildirib ki, yeni üsul cərraha xərçəng hüceyrələrinin harada olduğunu görmək və onların digər toxumalara yayılıb yayılmadığını müəyyən etmək üçün ikinci bir cüt göz vermək kimidir.

O qeyd edib ki, bu üsul bütün xərçəng hüceyrələrini, o cümlədən metastaz vermiş və sonradan geri qayıda bilən hüceyrələri məhv edə bilər. Hamdi bildirib ki, cərrahlar ilk dəfədir ki, əməliyyat zamanı belə mikroskopik prostat xərçəngi hüceyrələrini real vaxtda görə bilirlər.

Professor deyib: "Biz prostatın ətrafındakı sağlam strukturları mümkün qədər çox qoruyub saxlaya bildik ki, sidik tutmama və erektil disfunksiya kimi həyatı dəyişdirən lazımsız yan təsirləri azalda bildik".

Həkim əmindir ki, prostat əməliyyatı həyatı dəyişdirir. “Biz xəstələrin onların şişini məhv etmək və sonradan mümkün olan ən yaxşı həyat keyfiyyətini təmin etmək üçün mümkün olan hər şeyi etdiyimizi bilərək əməliyyat otağını tərk etmələrini istəyirik. İnanıram ki, bu texnologiya bu imkanı reallaşdırır”, - Hamdi vurğulayıb.

Britaniyalı həkimlər tədqiqatda iştirak edən 23 kişidən biri olan Southmoordan (Oksfordşir, Böyük Britaniya) 77 yaşlı Devid Batleri uğurla əməliyyat ediblər. Əməliyyatdan əvvəl görüntülərdə prostat xərçəngi səbəbiylə metastazlar göründü. Uğurlu əməliyyatdan sonra kişi tam sağlamdır və həyatının hər anından həzz alır.

Bu üsul hazırda yalnız prostat xərçəngi olan xəstələrdə sınaqdan keçirilsə də, xəstəliyin digər formalarına uyğunlaşdırıla bilər. Mütəxəssislər ümid edirlər ki, boya prostat vəzi xərçəngindən başqa onkologiyanın digər növlərinin müalicəsində istifadə edilə bilər - bunun üçün xəstəliyin növündən asılı olaraq zülalı dəyişdirmək lazım gələcək.

Xərçəng Araşdırmaları Böyük Britaniyanın tədqiqat və innovasiya üzrə icraçı direktoru Dr Ian Foulkes, marker boyası və görüntüləmə sisteminin gələcəkdə xərçəngin müalicə üsulunu "əsaslı şəkildə dəyişdirə" biləcəyini söylədi.

Araşdırmanın təfərrüatları Avropa Nüvə Təbabəti və Molekulyar Şəkillər Jurnalında dərc olunub.