Asif Rüstəmli: 

TƏDQİQ VƏ TƏTƏBBÖ CƏMİYYƏTİ

Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Rəyasət Heyətində "Azərbaycanı Tədqiq və Tətəbbö (öyrənmə) Cəmiyyəti"nin 100 illiyi yüksək səviyyədə qeyd edildi. Mənim məruzəmin mövzusu "Azərbaycanı Tədqiq və Tətəbbö (öyrənmə) Cəmiyyətinin yaranma tarixi və ilk təsisçiləri" idi. Doğrusu Respublikamızın bu ilk elmi tədqiqat müəssisəsi haqqında mötəbər sənədlər, arxiv materialları əsasında ciddi araşdırma aparılmadığı üçün xeyli çətinliklərlə üzləşməli oldum. Sosial şəbəkələrdə yer almış yanlış informasiyaları dəf etmək çox çətin idi. Cəmiyyətin ilk yaradıcısı və Təşkilat komissiyasının sədri, publisist Həbib Cəbiyev olub. Onun sədrliyi ilə Cəmiyyət ilk iclasını 26 oktyabr 1923-cü ildə keçirmiş, 29 nəfər təsisçi həmin iclasa qatılmışdır. Bəzi mənbələrdə qeyd edildiyi kimi böyük ictimai-siyasi xadim Nəriman Nərimanov nə Cəmiyyətin ideya müəllifi, nə də fəxri sədri deyildi. Bəlli olduğu kimi 1921-ci il 4-5 iyun ayından Qarabağ məsələsinə görə qeyri-milli Bakı Hakimiyyəti Həriman Nərimanova qarşı düşmənçilik siyasəti həyata keçirirdi. N.Nərimanov yalnız 21-25 sentyabr 1924-cü ildə Bakıya Ümumittifaq Diyarşünaslıq qurultayında iştirak etmək üçün gələ bilmişdir.

Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasını beş qatlı möhtəşəm elm məbədinə bənzətsək onun ən mötəbər birinci qatı - Azərbaycanı Tədqiq və Tətəbbö Cəmiyyətidir. Altı ilə böyük elm yolu qət edən Cəmiyyəti yaradanların ruhu şad olsun. Onların hər birinin adı yüksək kürsülərdən yad edilməyə layiqdir.

Bakı, 02.12.2023