Qohum evliliyi və onun bioloji nəticələri

Qohum evlilikləri dövrümüzün ən aktual problemlərindən biridir. Bununla bağlı dövri mətbuatda çoxlu yazılar dərc olunub ki, onların bir qismi qohum nikahlarının tamamilə aradan qaldırılmasını dəstəkləyir. Amma bu fenomeni dəstəkləyən və hər cür misallarla əsaslandıran insanlar var. Bu fikrin tərəfdarları hesab edirlər ki, dünyanın heç bir ölkəsində bu məsələ ilə bağlı hərtərəfli elmi araşdırmalar aparılmayıb və başqalarının fikirlərini əsassız hesab edirlər. Bizim nöqteyi-nəzərimizdən biologiya sahəsində çalışan ikinci qrupun fikirləri tamamilə yanlışdır. Dünyanın bir sıra inkişaf etmiş ölkələrində, məsələn, Amerikada (bəzi ştatlarda), Kanadada, Tayvanda, Çində, Şimali və Cənubi Koreyada qohum evlilikləri qəti şəkildə qadağandır.

Qohum evliliyi və ya qohum evliliyinin təkcə insanlar arasında deyil, bütün canlı orqanizmlər arasında da öz qanunları var. 

Qohum evliliyi və ya eyni qanın mikrob hüceyrələrinin qarışması hətta təbiətin aşağı səviyyədə olduğu dövrdə də mövcud olmuşdur. Təbiətin daha yüksək səviyyələrində bu proses qohumluq üçün daha çox maneələr təqdim edir. Biologiya və tibb sahəsində alimlərin əksəriyyəti qohum evliliklərinin əleyhinədir.

Alimlərin fikrincə, genetik əlamətlər dominant və resessivdir. Resessiv xüsusiyyətlər nə atada, nə də anada görünmür. Ata və ana resessiv genin daşıyıcısıdırsa, eyni resessiv xüsusiyyət, dördüncü övladlarında da bu xüsusiyyət görünəcək. Bu razılaşmanın səbəbi bu əlamətin həm atada, həm də anada eyni olmasıdır. Buna görə də, hər iki cinsin resessiv genin daşıyıcısı olduğu qohum evliliklərində onların uşaqlarında onlara məlum olmayan xəstəliyin əlamətləri yaranır. Əhali arasında geniş yayılmış başqa bir nümunə cinsi xromosomlara yapışan irsi xəstəliklərdir. Bildiyimiz kimi, insanın somatik hüceyrələrində 23 cüt xromosom var. Hər bir cüt iki homoloji xromosomdan ibarətdir, biri atadan, digəri anadan miras qalmışdır.

Eyni forma və ölçüdə olan xromosomlar oxşar genlərə malikdir və 23-cü xromosom cütü cinsi müəyyən edir və qadınlarda 2 X, kişilərdə isə X və U ilə təyin olunur. Hər bir yetkin mikrob hüceyrəsində haploid dəsti, yəni cəmi 23 xromosom var. Bu hüceyrələrdən biri mayalanma prosesində iştirak edir. Hemofiliya (qan laxtalanması) kimi cinsi xromosomlarla əlaqəli bir çox genetik xəstəliklər var. Bu xəstəliyin geni X xromosomuna ilişib, xromosomunda hemofiliya geni olan qadın bu xəstəliyin daşıyıcısı sayılır, lakin onda xəstəliyin heç bir əlaməti yoxdur. Çünki qadınlarda hemofiliya genini ehtiva edən 2-ci cins xromosomu lazımi zülalı tam istehsal edir.

Hemofiliyalı kişilər hemofiliya geninin daşıyıcısı olan qohumları ilə evləndikdə uşaqlar doğulur, onların 75%-i xəstədir, qızların isə 25%-i bu xəstəliyin geni daşıyıcısıdır. Bu son dərəcə təhlükəli bir xəstəlikdir və uzun müddət davam edən qanaxma səbəbindən uşaq yetkinlik yaşına çatmadan ölə bilər.

Başqa bir misal rəng korluğuna səbəb olan qohum evliliyidir. Rəng korluğu geni X xromosomuna bağlı olan irsi xəstəlikdir. Bu xəstəliyə kişilər arasında daha çox rast gəlinir və təsirlənənlər yaşıl, qırmızı və s.-ni bir-birindən ayıra bilmirlər. Ona görə də bu insanlar istədikləri peşəni seçə bilmirlər.

Alimlərin apardığı araşdırmalardan məlum olduğu kimi, xəstə uşaq sahibi olma riski 60% təşkil edir.

Bibi və əmi uşaqlarının daxil olduğu 2-ci dərəcəli qohumluq nikahında xəstə uşaq sahibi olma riski 25% təşkil edir.

3-cü dərəcəli qohumluq nikahında xəstə uşaq sahibi olma riski 4-6% arasında dəyişir. 

Artıq cəmiyyət bu arzuolunmaz fenomenə üz tutduğundan, mütəxəssislər qohum evliliyinin bütün nəticələrini sübut edəcək hərtərəfli elmi araşdırmaları tez bir zamanda başa çatdırmalıdırlar. İndi respublikada genetik elm yaxşı əsasda mövcud olduğu üçün alimlər respublika üçün bütün müasir avadanlıqlarla təchiz edilmiş güclü elmi-tədqiqat institutu yaratmağa dəvət olunurlar. Əksər tibb müəssisələrində genetik laboratoriyaların yaradılması da lazımdır. Bu, nikahdan əvvəl genetik testlərin aparılmasına, əksər xəstəliklərin qarşısının alınmasına və milli genefondumuzun saf olmasına şərait yaradacaq.