Hüseyn ƏFƏNDİ:

İRƏVAN QATARI

"MİNALANMIŞ HEKAYƏLƏR" SİLSİLƏSİNDƏN

Arvad “vətən” demirdi, “vətan” deyirdi. Əvvəl elə bildim soyuq çaşdırıb onu. Sonra vaqonun içərisində bir də qayıtdıq söhbətin üstünə və onda anladım ki, arvadın bu sözü deməyi elə bu cürdür. Özü də bu bircə hərfi hamardan düşürməklə söz əslində hamara minirdi, istilənirdi. “Vətana yolum düşsə...., ölməsəm, gedib o kəndi bir də dolaşsam...” – belə, buna oxşar cümlələr. Şalını başından açıb, qatlayıb böyrünə qoymuşdu. Şal elə bil dünən alınmışdı, bütün rəngləri, naxışları yerindəydi. Ağ saçlarını çarğatının altına sığalladıqca alnının saysız qırışları gərilib açılırdı, qaşları qəddini düzəldirdi, göz qapaqları genişlənirdi. Onda gördüm ki, bu arvadın könüllər qıran, evlər yıxan gözəlliyi çox da uzaq zamanlarda qalmayıb. Heç nə demədim. Baxışımdan tutan gözləri işıqlandı və elə gözləri də dilləndi, təxminən belə: “Düz tapmısan, Ələsgər deyəndi – gözəllər gözəli, mələklər şahı...”

Onda başa düşdüm ki, beləcə üz-üzə oturub, səsini könlün eşidəcək qədər qısıb “Səni sevirəm...” demək olar vətənə – sevgiliyə dediyin kimi. Təki onun yalnız torpaq, dağ, daş, ev-eşik olmadığını andıra biləcək bir üz dayansın gözünün qabağında, söz alsın qulağın.

Boz çöllərin küləyi qatarın pəncərəsində didilib daranıb gedirdi. Kirli şüşələrdə izi qalırdı. Qar, yağış yağsaydı, dərd yarıydı, bir azca şüşələrin eyni açılardı.

Bu gözə divan tutan mənzərələrə baxdıqca könlüm sıxılırdı.

Bu qatar İrəvan qatarıdır, amma indi Horadizəcən gedir...

– Nəyin fikrini eləyirsən, oğul? Yüz fikir bir borcu ödəməz.

– Hə, ödəmir... – dedim.

– Bütün yaxşı günlərin axırı olduğu kimi, pis günün də axırı olur. – Sözü dedi, amma sonra bayaqkı işıqlı gözlərinə elə bil duman çökdü. Baxışları soyuyub-soyuyub buza döndü. Amma xəyalı dolanırdı, elə dolanırdı ki, məni də alıb aparırdı – deyəsən, heç pis günün axırı olmur... Olsun ki, bir az avazıyır, amma əl çəkmir adamın yaxasından.

Bayaqdan istəyirdim ki, onu danışdırım. Gözləmə zalında boxçasını açıb pendir-çörək çıxaranda məni də yeməyə dəvət eləmişdi, xətrinə dəyər deyə bu nurani arvadın qismətindən dadmışdım. Çox sevinmişdi. Sonra ordan-burdan söhbət eləyib tanış olmuşduq. Gəldiyi yerlərdən danışmışdı, yaylaqları, bulaqları elə təsvir eləmişdi ki, elə bil o yurd elə bu arvadın ovcunun içindəydi, boxçasının arasındaydı... Qəflətən sözün ortasında belə dəyişməsi, kirli pəncərələrdən görünən boz çöllərdəki külək kimi çırpınması məni qorxudurdu. Dodaqlarının küncündəki qırışlar şahmar sayağı gərilib çənəsinin altına qədər açılmışdı.

Kişinin əl-qolunu bağladılar. Üç nəfər də çıxıb üstündə oturdu. Qalan üç nəfərsə çığırda-çığırda qızı evin ortasında soyundururdu... Atanın gözləri ölü gözləri kimi qapanmışdı. Qız sudan çıxarılmış balıq kimi çapalayırdı, gücü çatdıqca dalda yerə çəkilməyə çalışırdı. Bunu da ona çox görürdülər...

Çıxıb gedəndə türkcəni öz dillərinə qata-qata dedilər: “Sizə vaxt vermişdik. İndi rahatca rədd olub gedərsiz xarabanıza!”

... Qollarını, ayaqlarını kəndirdən açdılar. Heç kəsin üzünə baxmırdı. Dinmirdi, dinmək nədi, elə bil nəfəs də almırdı. Bircə dəfə danışdı, o da Bakıya gəlib çatanda. Qatardan düşüb vağzal binasına sarı gedəndə pıçıldadı: “Bağışla atanı...” Sözü qızına deyirdi, amma üzünü gödəkçəsinin yaxasına soxmuşdu. Keçiddə kişi yoxa çıxdı. Bundan sonra onu gördüm deyən olmadı. Səkkiz ildir nə öldüsü bilinir, nə qaldısı. Bu hadisədən iki il sonra həmin qızı bibisi oğluna aldılar. Bakının ən yaraşıqlı şadlıq evlərinin birində toyları çalındı. İndi həmin ailədə üç oğlan uşağı böyüyür.

– Amma o qızın, mənim bədbəxt qardaşımın qızının bütün bunlardan əvvəl bir uşağı da olmuşdu. Hamımızın gözünün qabağında öz əlləriylə boğub öldürdü onu. Birimiz də tərpənmədik. Öldürdü və cınqırını da çıxartmadı. Gözlərindən bircə damcı da düşmədi. Bundan sonra birdən-birə dəyişdi, yaxşılaşdı, ağlı başına gəlməyə başladı. Onacan elə bilirdik ta bu qızdan adam olmaz, havalanıb gedirdi, güc-bəlayla saxlayırdıq. Yazıq yükünü yerə qoymaqla elə bil tilsimdən qurtulmuşdu. – Arvad birdən başladığı kimi, birdən də qurtardı söhbəti. – Başını ağrıtdım, ay oğul. Neçə yaşın var, saçlarını nə tez ağartmısan?

Cavab verməyə halım yoxdu. O toyda mən də iştirak etmişdim və bu hadisəni onda da eşitmişdim. Eyinilə bu cür. Amma küləkli günlərin birində, səfər üstündə onu təkrar eşidəcəyimi, özü də qızın qaynanasının dilindən eşidəcəyimi güman eləməzdim. Onda bu əhvalata kənardan baxmışdım və ürəyimdə vuruşdurmuşdum ki, görəsən doğrudanmı baş verib bunlar. İndi, üstündən illər keçəndən sonra və bu illərin içində çox amansızliqların şahidi olduqdan sonra başımdakı tüklər ayağıma yenirdi. Dizlərimə çəkiclə döyürdülər – tak, tak, tak...

– Əli Bayramlıda düşəcəm, gedək, qonağım ol!

– Horadizin bərpasından yazı yazmağa gedirəm. Allah qoysa, bir ayrı vaxt baş çəkərəm sizə.

– Allah qoysa.... Ayda bir dəfə gedib nəvələrimi görməsəm, bağrım çatlayar. Gedirəm, iki gün qalıb qayıdıram.

Yenə bayaqkı sahmanla, başından necə açıb qatlamışdısa, o cür də arxayın-arxayın şalını bağladı, yerindən qalxıb boxçasını götürdü. Qolundan yapışıb perrona qədər ötürdüm. Qatar yola düşəndə üzünü mənə sarı çevirdi:

– Getdiyin yerlərə şadlıq apar...

– Qatar boz çöllərdən sıyrılıb çıxmışdı. Amma külək öz işindəydi.