Coca-Cola əvvəlcə kokain ehtiva edirdimi?

2022-ci ilin aprelində Elon Musk kokaini sodaya qaytarmaq üçün Coca-Cola şirkətini alacağını tweet etdi. Amerikalı milyarderin zarafatı içkinin orijinal resepti ilə bağlı uzun müddətdir davam edən hekayəyə marağı yenidən artırıb. Bir çox bloqlarda 20-ci əsrin əvvəllərində Coca-Cola-nın tərkibində kokain olduğu və bəzən hətta hər şüşə üçün 60 mq doza verildiyi bildirilir.

Rəsmi olaraq Coca-Cola Şirkəti bu ümumi suala aydın və qısa cavab verib. Şirkət bildirib ki,  Coca-Cola-nın tərkibində kokain və ya digər qeyri-qanuni maddələr yoxdur və kokain heç vaxt Coca-Cola-nın tərkib hissəsi olmayıb.  Ancaq hekayə bir az daha mürəkkəbdir. 8 may 1886-cı ildə Atlantadan olan əczaçı və vətəndaş müharibəsi veteranı Con Pemberton evdə hazırladığı şərbəti yerli aptekə satdı. Aptekdə, o dövrdə adət olduğu kimi, şərbət qazlı su ilə seyreltildi. 1887-ci ilin iyulunda Pemberton şərbətini "sinir tonik" kimi patentləşdirdi. Pemberton tərəfindən imzalanmış, apteklərdə paylanan şərbətin təsvirində tərkibi göstərilib: koka (bitki) və kola (fındıq). Və bu vasitə, reklamın iddia etdiyi kimi, bir çox xəstəliyə qarşı kömək etdi: ürəkbulanma, nevralgiya, isteriya, melankoliya.

Tanrı üçün, ölkə və Coca-Cola üçün” kitabının müəllifi Mark Penderqrast deyir ki, Pemberton əvvəlcə iki içki satıb. İkincisi, şərab, koka, kola qoz-fındıqları və damiana (tərkibində kofein olan bitki) qarışığı olan Fransız Şərab Koka idi. Pemberton ideyanı Bordo və koka yarpağı ekstraktı qarışığı olan “Mariani şərabını” satdıqları Fransadan götürüb. Lakin 1887-ci ildə Atlanta hakimiyyəti spirtli içkilərin satışına qadağa qoydu və hətta apteklərə reydlər keçirdi. Penderqrast hesab edir ki, Pemberton buna görə də koka şərabının satışını dayandırıb və diqqətini içkinin alkoqolsuz variantına yönəldib.

19-cu əsrin sonlarında kokain apteklərdə sərbəst şəkildə satılırdı və məsələn, diş ağrısını aradan qaldırmaq üçün uşaqlara tövsiyə olunurdu. Lakin əsrin əvvəlində elm adamları narkotikdən istifadənin getdikcə daha çox mənfi cəhətləri tapırdılar və 1906-cı ildə ABŞ sağlamlığa zərər verə biləcək kokain və digər stimullaşdırıcı maddələrin satışını tənzimləyən qanun qəbul etdi. 1914-1915-ci illərdə kokain və koka yarpaqlarından çıxarılan digər maddələrin sərbəst satışını faktiki olaraq qadağan edən başqa bir qanun qəbul edildi. Penderqrasta görə, bu iki qanun arasındakı dövrdə Coca-Cola şirkəti içkinin tərkibini dəyişib.

Orijinal şərbətin tərkib hissələrinin hansı nisbətdə qarışdırıldığını müəyyən etmək çətindir: bu, həmişə şirkət sirri olaraq qalmışdır. 1988-ci ildə New York Times qəzetində adı açıqlanmayan bir şirkət nümayəndəsinin qeydi dərc edilmişdi: “Orijinal reseptdə kokain var idi, lakin dərman əsrin əvvəllərində çıxarıldı”. Fakt yoxlayan sayt Snopes qeyd edir ki, şərbətin tərkibində kokaindən deyil, koka yarpaqlarından çıxarılan alkaloid olan ekqonin ola bilər. İndi digər kokain prekursorları kimi qadağan olunmuş narkotiklərin beynəlxalq siyahısındadır.