Tarixin nişanəsi — misgərlik sənəti

Tarixin dərinliklərindən süzülüb bu günə qədər gələn, mədəni irsimizin nadir incilərindən biri olan misgərlik sənəti, həm estetik gözəlliyi, həm də zəhmət və bacarıq tələb edən mürəkkəb texnikası ilə seçilir. Bu sənət təkcə bir peşə deyil, həm də xalqımızın zəngin keçmişinin, zövqünün və əllərinin qüdrətinin canlı göstəricisidir.
Qədim Dəmir dövrünə qədər uzanan misgərlik sənəti əsrlər boyu nəsildən-nəslə ötürülərək bu günümüzə qədər gəlib çatıb. Bu sənət vasitəsilə hazırlanan qazan, məcməyi, tava, teşt və digər məişət əşyaları, habelə dekorativ suvenirlər həm funksional, həm də estetik baxımdan dəyərli hesab olunur.
Bu qədim sənətin yaşadılmasında və gələcək nəsillərə ötürülməsində fədakar sənətkarlarımızın rolu danılmazdır. Belə sənətkarlardan biri də Masallı rayonunun Boradigah qəsəbəsində yaşayan Taleh Ağayevdir. Əslən İsmayıllı rayonunun Lahıc qəsəbəsindən olan Taleh 1967-ci ildə Ağdam şəhərində anadan olub. Elə həmin il ailəsi ilə birlikdə Masallıya köçən Talehin ailəsi burada misgərlik sənəti ilə məşğul olmağa başlayıb.
Ailədə 10 övlad böyüyüb – 5 qardaş, 5 bacı. Talehin atası, mərhum Nurəddin usta, bu sənətlə ailəsinin dolanışığını təmin edib və onun incəliklərini övladlarına da sevə-sevə öyrədib. O dövrlərdə misgərlik böyük tələbat gördüyündən ailəlikcə bu işlə məşğul olublar. Taleh də qardaşları kimi uşaqlıqdan bu sənətə bağlanıb. Zamanla böyük qardaşları başqa sahələrə yönəlsə də, evin sonbeşiyi Taleh ata-baba sənətinə sadiq qalıb, onu qoruyub, inkişaf etdirib və bu gün ustad sənətkar kimi tanınıb.
Taleh ustanın emalatxanasında ilk baxışda hər şey sadə görünür: bir neçə alət, mis lövhələr, köhnə çəkiclər və illərin izini daşıyan zindan. Amma o, işə başlayanda anlayırsan ki, misgərlik, göründüyü qədər sadə olmayan, incəlik, dəqiqlik və səbr tələb edən bir sənətdir.
Usta Taleh deyir ki, bu sənətə yiyələnmək üçün yalnız texniki bilik kifayət etmir, zövq, səbr və yaradıcılıq da olmalıdır. O, əvvəlcə mis parçasını diqqətlə təmizləyir, sonra odun alovunda əridir və xüsusi qəliblər vasitəsilə istədiyi formaya salır. Ardınca diyircəkli qələmini əlinə alıb, qabın üzərində ilkin eskizi çəkir. Bəzən isə heç bir çertyoj olmadan, birbaşa həssas döymə texnikası ilə naxışları misin sinəsinə işləyir.
Taleh usta gülümsəyərək deyir ki, hər naxışın öz nəfəsi var, onu duymaq lazımdır. Həqiqətən də, bəzən o, əvvəlcə naxışı vurur, sonra qabı formalaşdırır; bəzən isə tam əksinə hərəkət edir. Hər zərbə, hər xətt sənətkarın illərlə cilalanmış bacarığının və daxili zövqünün təcəssümüdür.
Onun əlində yaranan hər bir mis məmulat sadəcə bir əşya deyil – zəhmətin, sənətin və irsin bədii ifadəsidir.
Taleh Ağayevin əl işləri təkcə Masallı rayonunda deyil, ölkənin müxtəlif guşələrində keçirilən sərgi və tədbirlərdə nümayiş olunur, maraq və rəğbətlə qarşılanır. O, müxtəlif illərdə beynəlxalq layihələrə qatılıb, festivallara dəvət alıb.
Müasir dövrdə plastik və digər sintetik materiallardan hazırlanmış əşyalar bir müddət mis məmulatların yerini alsa da, bu gün insanlar yenidən təbiiliyə, sağlamlığa və estetikaya üz tutublar. Mis qabların sağlamlıq baxımından faydalı olması, həmçinin onların uzunömürlülüyü və bədii dəyəri bu sənətin yenidən gündəmdə olmasının əsas səbəbləridir. Bu gün mis məmulatlar təkcə məişətdə deyil, həm də dekorativ və kolleksiya məqsədilə geniş şəkildə istifadə olunur.
Bu marağın artdığını usta Talehin sözlərində də hiss etmək mümkündür. O, söyləyir ki, Masallının bir çox kəndlərində bu gün də mis qablar qorunub saxlanılır. Qonşu kənd sakinləri bu qablardan xeyir-şər məclislərində, ailə süfrələrində böyük hörmət və ehtiramla istifadə edirlər. Usta gülümsəyərəkr: “Həm yeni qablar düzəldir, həm də köhnələrini təmir edirik. Dolanışığımız da pis deyil.”
Bu gün Taleh ustanın məmulatlarına təkcə yerli əhali deyil, İran, Rusiya, Türkiyə və Almaniya kimi ölkələrdən də sifarişlər gəlir. Təxminən on il əvvəl Moskva şəhərində keçirilən sərgidə onun hazırladığı samovar tamaşaçıların böyük marağına səbəb olmuşdu. Bu hadisə Taleh ustanın sənətinə olan beynəlxalq dəyərin göstəricisidir.
Usta bildirir ki, onun hazırladığı bürünc və misdən düzəldilmiş kiçik suvenirlər, bilərziklər, qab maketləri və dekorativ əşyalar xüsusilə xarici qonaqların diqqətini cəlb edir.
Hazırda Talehin qohumlarından bu sənəti davam etdirən olmasa da, onun yanında çalışan 14 yaşlı Əli Məhəmmədlini görəndə adamda bir təskinlik yaranır. Yəni sənətin nəfəsi hələ yaşayır, o, gələcək nəsillərin əlləri ilə yenidən dirçələcək.
Misgərlik yalnız bir əşya düzəltmək deyil, tarixi yaşatmaq, mədəniyyəti qorumaq, estetik duyğunu oyatmaq və millətin kimliyini ifadə etmək deməkdir. Taleh Ağayev kimi sənətkarların fəaliyyəti isə bu qədim sənətin gələcək nəsillərə ötürülməsi baxımından misilsiz əhəmiyyət daşıyır.
 

Akif AĞAYEV