Bakıda hərbi cinayətlərdə ittiham olunan ermənilərin məhkəməsi davam edir

Aprelin 17-də Bakı Hərbi Məhkəməsində sülh və bəşəriyyət əleyhinə cinayətlər, hərbi cinayətlər, o cümlədən təcavüzkar qanun pozuntusu, soyqırım və soyqırım əleyhinə cinayətlər törətməkdə təqsirləndirilən Ermənistan vətəndaşları Arayik Arutyunyan, Arkadi Qukasyan, Bak Saakyan, David İşxanyan, David Babayan, Levon Mnatsakanyan və digər şəxslərin cinayət işi üzrə açıq məhkəmə iclası davam etdirilib. 

Hakim Zeynal Ağayevin sədrliyi ilə keçirilən prosesdə hakimlər Camal Ramazanov və Anar Rzayevdən ibarətdir. Bütün təqsirləndirilən şəxslərə tərcüməçi və vəkillərin xidməti göstərilib.

Prosesdə təqsirləndirilən şəxslər, onların vəkilləri, zərərçəkmişlərdən bəziləri, qanuni nümayəndələri və nümayəndələri, habelə dövlət ittihamını müdafiə edən prokurorlar iştirak ediblər.

Hakim Zeynal Ağayev prosesdə ilk dəfə iştirak edən zərərçəkmişlərə qanunla nəzərdə tutulmuş hüquq və vəzifələri barədə məlumat verib.

İclasda təqsirləndirilən şəxs Arkadi Qukasyan əvvəlki iclasda tədqiq edilmiş sənədlər əsasında dindirilib. O, prokurorların suallarını cavablandırarkən etiraf edib ki, azərbaycanlılar Xankəndini tərk etməyə məcbur olublar. O, 1992-ci ildə Robert Köçəryan, 1993-cü ildə Samvel Babayan, 2000-ci ildən sonra isə Murad Petrosyanla tanış olduğunu da bildirib.

Xelfeliçay üzərindəki körpünün partladılması ilə bağlı sualı cavablandıran Qukasyan bu hadisəni xatırladığını bildirib, həmçinin qeyd edib ki, 1988-1993-cü illərdə Ermənistan tərəfindən işğal olunmuş Azərbaycan ərazilərində baş verən hadisələri qəhrəmanlıq hesab etmək olmaz, bu, faciə idi.

O, 1990-cı il martın 23-nə keçən gecə Ermənistan silahlı qüvvələrinin Qazax rayonunun Bağanıs Ayrım kəndində törətdiyi qətliamı da şərh edib. Onun sözlərinə görə, bu cür qəddarlığa haqq qazandırmaq olmaz: "Bunu kimin törətməsindən asılı olmayaraq, bunu müsbət qiymətləndirmək olmaz. Buna qadir olanları əlbəttə ki, burada qınamaq olar."

Sonra Baş Prokurorluğun Dövlət ittihamının müdafiəsi idarəsinin rəisi Nəsir Bayramov Xocalı şəhərinin Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğalı və burada soyqırım törədilməsi epizodunda sübutların araşdırılmasını və zərərçəkmiş şəxslərin dindirilməsini təklif edib.

Görüşdə Xocalı soyqırımına qədər ermənilərin azərbaycanlılara qarşı törətdikləri çoxsaylı cinayətlər, o cümlədən Meşəli kəndinə basqın, sakinlərin qətli, evlərin, mağazaların, avtomobillərin yandırılması, əmlakın dağıdılması ilə bağlı sənədlər, ifadələr, fotoşəkillər təqdim olunub.

Sonra Meşəli soyqırımı ilə bağlı sənədlər öyrənilib. Materiallara görə, 1991-ci il dekabrın 23-də səhər saatlarında erməni əsgərləri Meşəli kəndinə hücum edərək 25 nəfəri qətlə yetirmiş, evləri yandırmış, kəndi qarət etmiş, mal-qaranı oğurlamışlar. Vaqif Xaçatryan cinayət işi üzrə saxlanılıb və 2023-cü il noyabrın 7-də Bakı Hərbi Məhkəməsinin hökmü ilə 15 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilib.

Bundan sonra zərərçəkmişlər ifadə verib, prokurorların, onların nümayəndələrinin və təqsirləndirilən şəxslərin vəkillərinin suallarını cavablandırıblar.

Zərərçəkmiş Elman Məmmədov bildirib ki, 1992-ci il fevralın 25-dən 26-na keçən gecə Ermənistan silahlı qüvvələri 8-9 saat ərzində 613 dinc sakini, o cümlədən 106 qadın və 63 uşaq qətlə yetirib. Onun sözlərinə görə, həmin gecə baş verənlər sülhə və insanlığa qarşı törədilən ən amansız cinayətlərdən birinə çevrilib.

O, qeyd edib ki, soyqırıma hazırlıq təkcə silahlı hücumlarla deyil, həm də ideoloji hazırlıqdan – mitinqlərdən başlayıb. Onun sözlərinə görə, Xocalıya qarşı ilk mitinq 1988-ci il fevralın 13-də deyil, 12 fevralda Əsgəranda olub, 1988-ci il sentyabrın 18-də Xankəndində keçirilən mitinqdə isə artıq Xocalıya hücum qərarı verilib. Etirazlarda silahlı şəxslər də daxil olmaqla 10 minə qədər insan iştirak edib.

O, həmçinin həmin illərdə Xankəndində azərbaycanlıların sistemli şəkildə işlərindən qovulduğunu, xocalılı qadınların istehsalat sexlərində zorakılığa və işgəncələrə məruz qaldığını bildirib. 70-dən çox qadın ən təhlükəli şəraitdə işləmiş və amansız rəftara məruz qalmışdır.

E. Məmmədov qeyd edib ki, Xocalı soyqırımına gedən yol bir neçə mərhələdən, o cümlədən 1991-ci ilin sonunda Meşəli kəndinin yandırılması və 30 sakinin qətlə yetirilməsi, Cəmilli, Malıbəyli, Quşçular və Qaradağlı kəndlərinə hücumlar olub.

Onun sözlərinə görə, bütün bunlar Ermənistanın dövlət səviyyəsində həyata keçirdiyi məqsədyönlü etnik təmizləmənin tərkib hissəsi olub.

O, prokurorlar Fuad Musayev və Vüsal Abdullayevin suallarını cavablandıraraq bildirib ki, Xocalı soyqırımına qədər tam blokadada olub. 1992-ci il yanvarın 28-də Ağdamdan Şuşaya uçan sonuncu mülki vertolyot Xankəndi səmasında vurulub, 50-yə yaxın insan həlak olub. Bundan sonra uçuşlar dayandırılıb, Xocalı ilə əlaqə tamamilə kəsilib.