Bakteriyalar özlərini viruslara qarşı "peyvənd edirlər"

Bakteriyalar “immun yaddaş” yaratmaq üçün virusların genetik materialından istifadə etməyə qadirdir. 

Bakteriyalar insanlar kimi, bakteriofaqlar adlanan viruslar tərəfindən hücuma məruz qalırlar. Sağ qalmaq üçün bakteriyalar CRISPR-Cas sistemindən istifadə edirlər ki, bu da onlara virusların genetik kodunu “yadda saxlamağa” və yenidən hücum etdikdə onları məhv etməyə imkan verir. Lakin bakteriyaların ilk hücumdan ölmədən belə bir yaddaşı necə yaratdıqları indiyədək sirr olaraq qalırdı.

Tədqiqatçılar Streptococcus pyogenes (boğaz streptokokuna səbəb olan) bakteriyasını tədqiq etdilər və onun mülayim faqlar adlanan xüsusi faq sinfindən istifadə etdiyini aşkar etdilər. Bu faqlar ya bakteriyaları öldürə bilər, ya da genomlarına inteqrasiya edərək qış yuxusuna gedə bilər.

Yuxu zamanı bakteriyalar fag genetik materialının fraqmentlərini “oğurlayır” və onları CRISPR-Cas sisteminə inteqrasiya edirlər. Bu, bakteriyaların nəslinə ötürülən “immun yaddaş” yaradır ki, bu da onlara yenidən hücuma məruz qaldıqda virusları tanıyıb məhv etməyə imkan verir.

Bu mexanizm zəifləmiş virusu olan vaksinlərin fəaliyyət prinsipinə bənzəyir. Bakteriyalar sağ qalmalarına və təkamül etmələrinə kömək edən müdafiə yaratmaq üçün zəifləmiş faqlardan istifadə edirlər.

Kəşf antibiotiklərə davamlı bakterial infeksiyalarla mübarizə üçün yeni üsulların işlənib hazırlanmasına kömək edə bilər. Alimlər təklif edirlər ki, CRISPR-Cas-ın mexanizmlərini başa düşmək təhlükəli bakteriyaları məhv etmək üçün viruslardan istifadə edəcək "faq terapiyası"nın yaradılmasına gətirib çıxara bilər.