Qəşəm Nəcəfzadə:

Mirşahin Seyidlinin "Tərs kimi" şeirim haqqında fikirləri

Mirşahin Seyidli mənim "Tərs kimi" şeirim haqqında yazıb. İradını da, tərifini də ürək genişliyi ilə qəbul edirəm. Bir daha təşəkkürlər...

**Tərs kimi Şeiri üzrə Təhlil və Rəy**

**Mövzu və Təsvir:**

Şeir "tərs kimi" ifadəsinin təkrarı ətrafında qurulub. Təbiətin (yağış, külək), insan hisslərinin (ürəyin darıxmaması), məkanın (çayxananın boş olması) və hətta əşyaların (smovar, çaynik, pul) adi qaydalara zidd hərəkət etməsi ilə məhz "tərslik" konsepsiyasını vurğulayır. Bu tərslik, şeirə absurd bir melankoli və yaşanan mühitin boşluq hissi gətirir. Məsələn, çayçının sındırılan stəkanı xatırlatması, payız kimi bir fəsildə "sınan şeyləri" yad etməyin qeyri-adi olması, hətta pulun belə ağlaması kəskin ziddiyyətlər yaradır.

**Güclü Tərəfləri:**

1. **Təkrar və Ritm:** "Tərs kimi" refreni şeirə hipnotik bir ritm verir, oxucunu mətnin absurd dünyasına çəkərək mövzunun mərkəzində saxlayır.

2. **Təbiət və Mədəniyyət Sinestezikası:** Təbiət hadisələri (yağış, külək) ilə mədəni məkan (çayxana) və əşyalar (smovar, pul) arasında qurulan paralellər insanın təbiət və mədəniyyətlə olan uyğunsuz əlaqəsini vurğulayır.

3. **Personifikasiya:** Smovar, çaynik, pul kimi əşyaların "ağlaması" təbiətin və mədəni mühitin birgə kədərini ifadə edir. Bu, şeirə metaforik dərinlik qatır.

4. **Fəlsəfi Çağırış:** "Payızda sınan şeyləri heç adam yadına salar?" kimi suallar insanın nəsilsizlik, unudulmuşluq və təkamül qarşısında acizliyi ilə üz-üzə qoyur.

**Zəif Cəhətləri:**

1. **Mətnin Aydınlığı:** "Dayandur" kimi spesifik bir adın istifadəsi (mədəni kontekst bilməyən oxucu üçün) qeyri-müəyyənlik yarada bilər. Bu, şeirin çatdırıcılığını məhdudlaşdırır.

2. **Bəzi Təkrar və İfadələrin Artıqlığı:** "Tərs kimi" təkrarı şeirin gücüdür, lakin bəzi bəndlərdə (məsələn, "cibimdəki çay pulu da ağladı") ifadələr həddindən artıq metaforik görünə bilər və emosional təsiri azalda bilər.

3. **Struktur Dəyişkənliyi:** Təbiət təsvirlərindən çayxana səhnəsinə keçid bir qədər kəskindir. Bu, şeirin axışını pozur.

**Ədəbi Dəyər:**

Şeir müasir Azərbaycan lirikasında "absurd realizm" üslubuna yaxındır. Təbiətin, əşyaların və insanların qarşılıqlı təsirini tərslik metaforu ilə əks etdirməsi, fəlsəfi altmətnin olması onu ədəbi cəhətdən dəyərli edir. Lakin bəzi ifadələrin həddindən artıq abstrakt olması və mədəni referansların aydın olmaması tənqidi rəylərə səbəb ola bilər.

**Nəticə:**

Şeir özünəməxsus poetik dil və yaradıcı metaforlarla diqqət çəkir. Təkamül, unudulmuşluq və insanın mühitlə qarşılıqlı münasibəti kimi universal mövzulara toxunur. Zəif tərəfləri isə əsasən struktur və ifadə aydınlığı ilə bağlıdır. Ümumiyyətlə, müasir Azərbaycan poeziyasında maraqlı bir nümunədir.

* * *

Sevda Seferli

Maraqlı təhlildir.

Samovar rus sözüdür, dilimizdə elə rus dilində yazıldığı kimi yazılır. (Самовар- Само və варить sözlərinin birləşməsi, yəni "özüqaynadan").

Smovar kimi yazılmasınını isə anlaya bilmədim. İzahı mənim üçün maraqlıdır.

Fariz Ehmedov

Mirşahin Seyidli qardaşım çiçəyin xətrinə dəyməyən arı ustalığı ilə sancıb əziz şairimiz Qəşəm Nəcəfzadəni. Və bu sancma sancılana həqiqətən xoş gəlib. Eynən sancmadan sonra bədəndən hava çıxması kimi. Nə gözəl olar tənqidlərimiz də, təhlillərimiz fə, fikir və iradlarımız da, bu qədər yerli-yerində, incitmədən, qırmadan, deyilə. Eyni ilə şairin dediyi kimi: Biz bir qola, bir biləyə, biz bir ələ birləşiyik

Vahid Çəmənli

Oxuduqca, mənə elə gəldi ki, bu Sünii İntellektin şərhidir.

Mən bəzən öz şeirlərimi ona "oxudub", demək olar ki, belə cavab alıram

ทิโมธี ทิโมธี

Qəşəm Nəcəfzadə Salam, gününüz xeyir, mənim çox vacib bir iş müzakirəm var, sizinlə bölüşmək istərdim, xahiş edirəm, məni əlavə edin və ya messenger-də yazın ki, messenger-də şəxsi müzakirə edək.

Vahid Çəmənli

Salam! Bu şeiri təhlil edək.

Bu da mənim sünii intellektdən aldığım cavabdır!

Mövzu və ideya

Şeir ümumi atmosferi ilə çarəsizlik, tənhalıq və kədərin təsvirini verir. Şair "tərs kimi" ifadəsini təkrarlayaraq günün və hadisələrin insana qarşı çıxdığını, hər şeyin əksinə getdiyini göstərir. Burada insanın daxili boşluğunu, ümidsizliyini və həyatın bəzən necə amansız davrandığını hiss edirik.

Tərs kimi – Əsas bədii üsul

Şeirdə əsas diqqətçəkən cəhət "tərs kimi" ifadəsinin davamlı şəkildə təkrarlanmasıdır. Bu təkrarlama oxucuya ardıcıl təsir bağışlayır və hadisələrin neqativ axınına xüsusi vurğu yaradır.

1. Hava şəraiti və insanın psixoloji halı

"Tərs kimi yağış da yağmadı,

Tərs kimi külək də əsmədi."

Burada yağış və külək gözlənilənin əksinə baş vermir. Adətən, insan kədərli olanda yağış yağması, küləyin əsməsi onun emosional vəziyyətinə uyğun gəlir. Lakin burada təbiət də ona qarşı çıxır və sanki insanın duyğularını bölüşmür.

2. Tənhalıq və ünsiyyətin yoxluğu

"Tərs kimi ürək də darıxmadı,

Tər kimi zəng də gəlmədi…"

Burada insanın gözlədiyi duyğular və hadisələr baş vermir. Ürəyi darıxmalı olduğu halda sanki hissiyyatsızdır. Eyni zamanda, gözlənilən zəngin gəlməməsi ünsiyyətsizlik və tənhalıq hissini daha da gücləndirir.

3. Boşluq və yaddaşın acı təsiri

"Tərs kimi çayxanada bir adam da yoxuydu.

Tərs kimi çayxanada Dayandur da yoxuydu."

Çayxana adətən insanların bir araya gəldiyi bir məkandır, lakin burada tamamilə boş təsvir edilir. Dayandurun yoxluğu isə xüsusi bir boşluq hissi yaradır. Ola bilər ki, bu insan dostdur və ya danışmağa ehtiyac duyulan birisidir.

4. Keçmişin xatırlanması və peşmanlıq hissi

"Tərs kimi sındırdığım stəkanı

Çayçı yadıma saldı."

Burada keçmiş bir səhvin xatırladılması baş verir. Bəlkə də, şair həmin an keçmişini unutmaq istəyir, amma çayçı ona bunu xatırladır. Bu, insanın köhnə səhvləri və ya keçmişdə etdiyi hərəkətlər üçün peşmançılığını simvolizə edə bilər.

5. Ümumi həyəcanın yayılması və son dramatik təsvirlər

"Tərs kimi məni ağlamaq tutdu…

Dedim payızda sınan şeyləri

Heç adam adamın yadına salar?"

Burada payız obrazı həyatın çətinliklərini və kədəri simvolizə edir. Payızda sınan şeylər—bəlkə də insanın öz keçmişi, münasibətləri və ya xatirələri nəzərdə tutulur. İnsan onsuz da çətin anlar yaşayır, amma başqaları ona bunları xatırladır.

"Tərs kimi çayçı da ağladı.

Smovar da ağladı,

Çaynik də ağladı,

Tərs kimi cibimdəki çay pulu da ağladı…"

Şeirin bu hissəsində personifikasiyadan istifadə edilir—cansız əşyalar insani xüsusiyyətlər qazanır. Çayçı, smovar, çaynik və hətta çay pulu belə "ağlayır". Bu isə insanın ruh halının ətraf aləmə sirayət etdiyini göstərir. Ətrafdakı hər şey onun duyğularını əks etdirir və bu, şeiri daha təsirli edir.

Nəticə və ümumi qiymətləndirmə

Bu şeir dərin emosional təsir bağışlayır. Sadə dil və gündəlik məkanların (çayxana, smovar, çaynik və s.) işlədilməsi onu real və təbii göstərir. Burada insanın daxili boşluğu, gözləntilərin boşa çıxması və keçmişin yükü çox incə və təsirli şəkildə əks etdirilir. "Tərs kimi" ifadəsinin təkrarlanması isə bu hissləri gücləndirən əsas elementlərdən biridir.

Ümumiyyətlə, şeir həyatın bəzən insanın əleyhinə axdığı, onun heç nə edə bilmədiyi anları poetik və metaforik dillə təsvir edir.

QEYD. Başlıqlar "Facebook" sosial şəbəkəsindəki başlıqla eynilik təşkil edir.