Ulu Öndər və Azərbaycanda dövlət dilinin təsbiti

“Dil xalqın böyük sərvətidir. Ədəbi dilin tərəqqisi olmadan mənəvi mədəniyyətin tərəqqisi mümkün deyildir”.                          

 Ulu Öndər Heydər Əliyev 

Uzun illər çətin sınaqlara məruz qalmasına rəğmən ana dilimizin bugünkü inkişafı Ulu Öndər Heydər Əliyevin adı ilə sıx bağlıdır, desək yanılmarıq.

Ötən əsrin 70-ci illərinin əvvəllərindən xalqımızın milli-mənəvi dəyərlərinin qorunmasında, xüsusilə ana dilimizin inkişafı və saflığının qorunması yönümündə Ümummilli Liderin xidməti əvəzsizdir. Dahi şəxsiyyət bilirdi ki, ana dili hər bir xalqın varlığını, əbədiyaşarlığını, tarix və mədəniyyətini təsdiq edən başlıca amil, ən qiymətli milli sərvətidir. Və zəngin dilə sahib azərbaycanlılar da dünyanın ən qədim xalqlarından biridir.

“Vahid dil” siyasətinin hökm sürdüyü bir dövrdə (dövlət dilimizin rus dili olması, rəsmi tədbirlərdə, mətbuatda bu dildə çıxışların üstünlüyü və s.) qətiyyətli mövqeyi ilə seçilən Heydər Əliyev öz məqsədinə çatmaq üçün fəaliyyətini israrla davam etdirirdi.

1969-1982-ci illərdə Azərbaycanına rəhbərlik edən Ulu Öndərin heç kimin cəsarət etmədiyi halda, əksər tədbirlərdə öz dilimizdə çıxış etməsi, 1974-cü ildə ali məktəblər üçün dördcildlik “Müasir Azərbaycan dili” dərsliyinin hazırlanması, 1978-ci ildə Azərbaycan SSR-in növbəti Konstitusiyasında rus dili ilə yanaşı, Azərbaycan dilinin rəsmi dil statusu əldə etməsi bunun bariz nümunəsidir. Həmin vaxtlarda minlərlə azərbaycanlı gənc Heydər Əliyevin təşəbbüsü ilə keçmiş SSRİ-nin müxtəlif şəhərlərindəki ali məktəblərdə təhsil almağa göndərildi. Dilçi alimlərə diqqət və qayğı göstərilməyə başladı, milli dildə kitabların nəşri artırıldı...

AXC-Müsavat hakimiyyəti dövründə ana dilimizə böyük zərbə vuruldu. 1992-ci ilin dekabrında Azərbaycanda dövlət dilinin “Türk dili” olması barədə qərar qəbul edildi...  

Zəngin təcrübəyə, fitri istedada sahib dahi siyasətçi Heydər Əliyev 1993-cü ilin iyunundan, yenidən hakimiyyətə qayıdışı ilə ana dilimizi özümüzə qaytardı. 1995-ci ildə qəbul edilən Konstitusiyada Azərbaycan dili milli dövlətçiliyimizin rəmzlərindən biri olaraq təsbit edildi. 2001-ci il iyunun 18-də Ümummilli Lider “Dövlət dilinin tətbiqi işinin təkmilləşdirilməsi haqqında”, 2 yanvar 2003-cü il tarixdə isə “Azərbaycan Respublikasında dövlət dili haqqında” Azərbaycan Res¬publikası Qanununun tətbiq edilməsi barədə Fərman imzaladı. 30 sentyabr 2002-ci ildə Ulu öndər tərəfindən “Azərbaycan Respublikasında dövlət dili haqqında” Qanun təsdiq olundu. Heydər Əliyevin 2001-ci il avqustun 9-da imzaladığı Sərəncama əsasən avqustun 1-i respublikamızda Azərbaycan Əlifbası və Azərbaycan Dili Günü kimi qeyd edilir. 

Ana dilini ürəkdən sevən, onun incəliklərinə dərindən bələd olan, bu dildə danışmağı ilə fəxr edən bənzərsiz natiq Heydər Əliyev ömrünün sonuna qədər xalqının milli dilinə böyük əhəmiyyət verib və onun qayğısına qalıb. 

Görkəmli dövlət xadiminin ana dilimizin hərtərəfli inkişafı naminə gördüyü işlərdən, onun şəxsi təşəbbüs və rəhbərliyi ilə həyata keçirilən islahatlardan daha geniş danışmaq olar. 

Dahi rəhbərin dil sahəsində başladığı islahatlar bu gün uğurla davam etdirilir. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin imzaladığı 2004-cü il 27 dekabr və 24 avqust 2007-ci il tarixli sərəncamlarla Azərbaycan və dünya ədəbiyyatının görkəmli nümayəndələrinin əsərlərinin kütləvi nəşri, 2004-cü il 12 yanvar tarixli “Azərbaycan dilində latın qrafikası ilə kütləvi nəşrlərin həyata keçirilməsi haqqında”, həmin il 14 yanvar tarixli “Azərbaycan milli ensiklopediyasının nəşri haqqında”, 2012-ci il 23 may tarixli “Azərbaycan dilinin qloballaşma şəraitində zamanın tələblərinə uyğun istifadəsinə və ölkədə dilçiliyin inkişafına dair Dövlət Proqramı haqqında” sərəncamlar və bu sahə üzrə qəbul edilən fərmanlar, gerçəkləşən layihə və geniş tədbirlər yuxarıda səslənən fikirləri bir daha təsdiqləyir.

Eldar KAZIMOV,

YAP Masallı rayon təşkilatının əməkdaş