İldırım ŞÜKÜRZADƏ: 

QUTQAŞIN SULTANLIĞI OLUBMU?

Dostlar, Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin tarix fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirmişəm. Ümumtəhsil məktəbində ixtisasım üzrə müəllim işləyirəm. Nə az, nə də çox, düz 29 ildir ki, tarix fənnini tədris edirəm.

Bu gün tarix müəllimi kimi ilk dəfə olaraq 8-ci siniflər üçün olan Azərbaycan tarixi dərsliyində maraqlı və maraqlı olduğu qədər həm də təəccüblü görünən bir məlumatla qarşılaşdım.

Demə, Qəbələ sultanlığı ilə yanaşı, eyni zamanda Qutqaşın (əslində Qutqaşen) sultanlığı (?) da olubmuş?!

Nə orta məktəbdə oxuyarkən, nə də ali məktəbdə təhsil alarkən Qutqaşın sultanlığı barədə müəllimlərdən heç bir şey eşitməmiş və həmçinin indiyə qədər oxuduğum tarix kitablarında belə bir faktla rastlaşmamışdım. Qutqaşın sultanlığı ilə bağlı məlumatın yer aldığı 8-ci siniflər üçün Azərbaycan tarixi dərsliyi 2023-cü ildə çap edilmişdir. 154670 tirajla çap olunan kitabın müəllifləri Yaqub Mahmudlu, Qabil Əliyev, Leyla Hüseynova, Həcər Əlişova, Hafiz Cabbarov, Esmira Musayeva və Sevil Bəhrəmovadır.

Dərsliyin 101-ci səhifəsində xanlıqlar dövrünə aid verilmiş xəritədə Qəbələ sultanlığı ilə yanaşı Qutqaşın sultanlığı da yer almışdır. Xəritədən belə görünür ki, xanlıqlar dövründə Azərbaycan ərazisində həm Qəbələ və həm də Qutqaşın sultanlıqları mövcud olubmuş.

Dərsliyin 125-ci səhifəsində isə sultanlıqlardan bəhs edilərkən orada adları qeyd olunan sultanlıqlar (Qazax, Şəmşəddil, Borçalı, Ərəş, Qəbələ və İlisu) sırasında Qutqaşın sultanlığının adına rast gəlinmir.

Buradan haqlı olaraq belə bir sual yaranır - Azərbaycan ərazisində Qutqaşın adlı sultanlıq mövcud olubmu?

Tarixi qaynaqlar və dövrün xəritələrinə nəzər saldıqda xanlıqlar dövründə belə bir sultanlığın mövcud olmadığını əminliklə söyləmək olar.

Görünür, müəlliflər Qəbələnin Qutqaşen, Qutqaşenin də elə Qəbələ olduğunu unutmuşlar. 1930-u ildə respublikamızda rayonlar yaradılarkən Qəbələ rayonu Qutqaşen adı ilə yaradılmış (08.09.1930) və rayon 1991-ci ilədək Qutqaşen adlanmışdır. 1991-ci il fevralın 7-də Qutqaşen rayonunun adı dəyişdirilərək Qəbələ adlandırılmışdır.

Digər maraqlı məqam odur ki, Vikipediyada həm Qəbələ, həm də Qutqaşın sultanlıqları haqqında ayrı-ayrılıqda məlumatlar (oxşar) verilmiş, Qutqaşın sultanlığının paytaxtı kimi Qəbələ göstərilmişdir. Yenə də sual yaranır - əgər Qutqaşın sultanlığının paytaxtı Qəbələ olubsa, bəs Qəbələ sultanlığının paytaxtı hara olub?

Dərslikdə belə ciddi səhvlərə yol verilməsi şagirdlərə yanlış məlumat verməklə yanaşı, həmçinin qəbul imtahanları zamanı onların çətinliklərlə üzləşməsinə səbəb olacaqdır.

Buna görə də, dərsliklərin yazılmasına ciddi və məsuliyyətlə yanaşılmalı, televiziya tamaşasında deyildiyi kimi "nəzarətə nəzarət" olmalıdır.

İldırım ŞÜKÜRZADƏ,

Lənkəran rayonunun Havzava kənd tam orta məktəbinin tarix müəllimi