Arktikadakı bütün buzlar qaçılmaz olaraq yox olacaq

Alimlər yeni araşdırmada Arktikada ilk buzsuz yayın baş verəcəyi dövrü və bunun heyvanlar və insanlar üçün necə olacağını açıqlayıblar.

Alimlər artıq iqlim böhranının tezliklə Yer kürəsini vuracağına dair xəbərdarlıq etmirlər; onlar əminliklə bəyan edirlər ki, bu, artıq buradadır və yəqin ki, vəziyyət daha da pisləşəcək. 2023-cü il artıq rəsmi olaraq rekordların ən isti ili kimi tanınıb və alimlərin fikrincə, 2024-cü il daha da isti olacaq.

Alimlər yeni araşdırmada qlobal istiləşmənin Arktikada buzun tamamilə itirilməsi kimi nəticələrinə diqqət yetiriblər. Alimlər hesablayıblar ki, Arktikada ilk buzsuz yay əslində əvvəllər düşünüldüyündən xeyli tez gələ bilər – tədqiqatın müəllifləri bunun yaxın onillik ərzində baş verəcəyinə inanırlar.

Tədqiqat üçün Kolorado Boulder Universitetindən bir qrup buzsuz yayların Arktikanı necə dəyişdirəcəyini anlamaq üzərində cəmləşdi. Birincisi, yay aylarında "ağ Arktika" dan "mavi Arktikaya" çevriləcək - onun çox hissəsi su olacaq. Ehtimal olunur ki, söhbət ən azı 1 milyon kvadrat kilometr sudan gedir və bu, buz buxovlarından azad ediləcək. İkincisi, yerli faunanın nümayəndələri sadəcə öz evlərini itirəcəklər, söhbət qütb ayıları, suitilər və morjlar kimi heyvanlardan gedir. Üçüncüsü, yerli sahilyanı insan məskənləri də risk altında olacaq, buz okean dalğalarının sahilə təsirini azaldır, lakin onun olmaması dalğaların daha da güclənəcəyi və daha böyük eroziyaya səbəb olacağı deməkdir.

Tədqiqatın aparıcı müəllifi, atmosfer və okean elmləri üzrə dosent Aleksandra Yanq və həmkarlarının fikrincə, nəticələr Arktikada buzsuz ilk günün gözləniləndən 10 ildən çox tez baş verə biləcəyini göstərir.

2035-2067-ci illərdə sabit buzsuz sentyabrın gözlənilə biləcəyi təxmin edilir. Bununla belə, buzsuz dövrün dəqiq ili dünyanın qalıq yanacaq istifadəsini nə qədər tez azaltmasından asılıdır.

Məsələn, aşağı emissiya ssenarisinə əsasən, əsrin sonuna qədər avqust və oktyabr ayları arasında buz gözlənilməzdi, lakin daha yüksək emissiyaların olduğu ən pis ssenaridə, may və yanvar ayları arasında buz olma ehtimalı var. Beləliklə, Arktika tamamilə fərqli, su ilə örtülmüş bir mühitə çevriləcək.