Hüseyn Əfəndi: 

Təndir

MİNALANMIŞ HEKAYƏLƏR SİLSİLƏSİNDƏN

Külək də adam kimidir. Xaraba yurdun içindən keçəndə boğulur. Özünü divarlara toxumaq istəyir - divar yoxdur; döşəməyə, tavana çırpılmaq keçir könlündən - hamısı bərbad; ağacların boynuna sarılıb yarpaqların şehli dodaqlarını öpməyi arzulayır - ağaclar çoxdan quruyub. Sahibsiz küçüklərin qərib cingiltisindən savayı hənir gəlmir. Daralıb səhəng boğazına dönmüş yollar ayaq dəyməmiş tozlanır. Boğazında torpağın tamını duyursan, içindən qərib qoxusu gəlir.

Başını aşağı salıb o yandan gedəni haylayıram: "Ay adam, hey, bu kəndin adı nədir?" Dönüb üzümə baxır, amma cavab vermir. Dayanıb məni gözləyir. Çatıb əlimi uzadıram. İkiəlli görüşürük. "Bu kəndin adını soruşursan? Bu kəndin adı yoxdur ,eloğlu!" "Elə şey olarmı heç, hər kəndin pis-yaxşı bir adı var,deməli ..." "Deməlisi-zadı yoxdur, bu kəndin adını aparıblar, yerində qanqal əkiblər ..." Kişi açıq-aşkar cığallıq eləyir, danışmaq istəmir, söhbətdən qaçır. Mənsə o boyda yolu basa-basa bura gəlmişdim, polisi, gözətçi postundakıları aldadıb keçmişdim bu tərəfə və gözü-könlü boş qayıtmaq istəmirdim. Doğrusu, heç onda bilmirdim nə yazacam, nədən söz açacam, ümumiyyətlə, yazacammı, amma istəyirdim ki, gördüklərimin arasından o külək kimi dolaşıb gəlməyim, qıy vurub çıxım.

"Kişi, Allahın olsun, de görüm nədi bu kəndin adı?" O, ruh kimi yeriyirdi, ayağının altına baxmırdı. Mən addımladıqca toz qalxıb şalvarımın balağına hopurdu, onun addımlarındansa nişanə də qalmırdı. Hərdən arxaya dönürdü, görürdü ki,mən hələ gəlirəm, gedirdi. "Bax, bu mənim evimdi, xoş gəlmisən...Burda balalarıma toy eləmişəm, gəl görəsən, dədə-babamın yasını yola vermişəm. Allah kəssin qaçqınçılığı ...Uşaqları yola salıb özümüz qalmışdıq ...Ermənilər qəfil gəldi. Can şirindi, bala, girdim təndirə, qapağını da çəkdim. Söhbətlərini eşidirdim. Kəndə birinci girənlər bizim dilimizdə danışırdılar, başına dönüm... O təndirin yanında gərək məni gəbərdəydilər!"

Təndir uçmuşdu. Yerində bir qalaq kəsək vardı.Yağış o qədər döymüşdü ki, kəsək kişinin üzü kimi ilmələnmişdi. Təndirin ətrafındakı otlar qaralıb kiflənmişdi.

Kişi təndirin başında dayanmışdı. Üzünü Ziyarətdağa çevirib havanı ciyərlərinə çəkirdi. Handan-hana dərindən bir ah çəkdi. Gözləri balacalandı. Dönüb tövləyə sarı baxdı:

-Ay Mərcan, ay arvad, qonağımız var, çay hazırla!

Əvvəl elə bildim kişinin başına hava gəlib. Burada ondan və məndən savayı adam olmamalıydı. Tövlənin qapısı açıldı və həyətə bir qadın çıxdı. Ürəyim yerinə düşdü. Əyni-başı tökülüb-itirdi, tumanının ətəyi didilib üzülmüşdü. Arıq gərdəninə sarıdığı şalın saçaqları çoxdan yeyilib qurtarmışdı. Qadın əllərində açıq ocaqda asılmaqdan ocaq rəngi almış qazança tutmuşdu. Hiss olunurdu ki, qazança doludur və içindəkinin tökülməyindən qorxur. Onu axıra qədər süzüb qurtarmamışdım ki, yenə kişinin səsini eşitdim. Hönkürürdü. Yaş gözlərindən bıldır-bıldır tökülüb üzünün tüklərinə ilişirdi, göllənib-göllənib daşırdı. Dodaqları tərpənirdi, səsi çıxmırdı. Amma qulaqları sızıldayırdı.

Çevrilib tövləyə nəzər saldım. Heç kəs yoxdu. Tövlənin də sınıq-salxaq qapısı yerə sərilmişdi, ara-bərəsindən otlar çıxıb qurumuşdu. Biz bura gələndə mənzərə necəydisə, eləcəydi. "Lənət şeytana!.."

Mərcanı orda -tövlənin qapısı ağzında, inəkləri sağıb çölə çıxanda güllələdilər... Kişiliyim çatmadı təndirdən çıxam.

Ona demədim ki, arvadı indicə tövlənin qapısında gördüm. Qorxurdum kişi də yoxa çıxar. Ayrılanda bir də soruşdum: "Kişi, kəndin adını demədin".

"Dedim, bala, dedim vallah, yəqin eşitmədin".

Sözü çevirməyə ürək eləmədim.

Hüseyn Əfəndi