Şuşa Bəyannaməsinin imzalanmasından 5 il ötür

“Azərbaycan Respublikası ilə Türkiyə Respublikası arasında müttəfiqlik əlaqələri haqqında Şuşa Bəyannaməsi”nin imzalanmasından 5 il ötür.

Şuşa Bəyannaməsi 2021-ci il iyunun 15-də Şuşada Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev və Türkiyə Respublikasının Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan tərəfindən imzalanıb.

Şuşa Bəyannaməsi iki ölkənin parlamentləri və dövlət başçıları tərəfindən təsdiq edilib.

Şuşa bəyannaməsində iki qardaş dövlətin müttəfiqliyi üçün bütün şərtlər öz əksini tapıb.

Şuşa bəyannaməsində deyilir:

ŞUŞA BƏYANNAMƏSİ

Azərbaycan Respublikası ilə Türkiyə Respublikası arasında müttəfiqlik münasibətləri haqqında

Azərbaycan Respublikası və Türkiyə Respublikası

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin və Türkiyə Respublikasının Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın Azərbaycanın və bütün türk dünyasının qədim mədəniyyət beşiyi olan Şuşa şəhərindəki görüşünün tarixi əhəmiyyətini vurğulayaraq,

İki dost və qardaş ölkə arasında imzalanmış bütün beynəlxalq sənədlərə, 13 oktyabr 1921-ci il tarixli Qars müqaviləsinə sadiqliyini bir daha təsdiq edərək,

“Azərbaycan Respublikası ilə Türkiyə Respublikası arasında dostluğun və hərtərəfli əməkdaşlığın inkişafı haqqında Müqavilə”ni və 1994-cü il fevralın 9-da imzalanmış “Azərbaycan Respublikası ilə Türkiyə Respublikası arasında əməkdaşlıq və qarşılıqlı yardım haqqında Protokol”u, habelə 16 avqust tarixində imzalanmış “Azərbaycan Respublikası ilə Türkiyə Respublikası arasında strateji tərəfdaşlıq haqqında Saziş”i rəhbər tutaraq, 2010 Cümhuriyyət və Türkiyə Cümhuriyyəti”,

Azərbaycan Respublikası ilə Türkiyə Respublikası arasında iki ölkə və xalqlar arasında dostluq və qardaşlığa əsaslanan münasibətlərin keyfiyyətcə yeni, müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəldilməsinin iki ölkənin və xalqın mənafelərinə xidmət etdiyini vurğulayaraq,

Ümumi maraqların qorunmasında hər iki ölkənin siyasi, iqtisadi, müdafiə, mədəni-humanitar, səhiyyə, təhsil, sosial sahələrdə, gənclər və idman sahələrində imkan və potensialının birləşdirilməsinin vacibliyini dərk edərək,

Beynəlxalq hüququn prinsip və normalarına, o cümlədən Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Nizamnaməsinə uyğun olaraq qlobal və regional sülhün, sabitliyin və təhlükəsizliyin təmin edilməsi üçün birgə səylərin davam etdirilməsinin vacibliyini vurğulayaraq,

Ümumi maraq kəsb edən regional və beynəlxalq strateji məsələlərdə fəaliyyətin qarşılıqlı əlaqələndirilməsinin zəruriliyini ifadə edərək,

Azərbaycan Respublikasının və Türkiyə Respublikasının müstəqilliyi, suverenliyi, ərazi bütövlüyü, beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədlərinin toxunulmazlığı kimi milli maraqlara əsaslanan məsələlərdə ikitərəfli və çoxtərəfli formatda həmrəylik və qarşılıqlı yardım prinsiplərini əsas tutaraq,

Türk dünyasının sabit inkişafına yönəlmiş regional və beynəlxalq müstəvidə birgə fəaliyyətin təşviqində səyləri birləşdirərək,

Türkiyə Cümhuriyyətinin qurucusu Mustafa Kamal Atatürkün və Azərbaycan xalqının ümummilli lideri Heydər Əliyevin “Azərbaycanın sevinci sevincimiz, kədəri kədərimizdir” və “Bir millət, iki dövlət” müdrik kəlamlarının xalqlarımızın milli-mənəvi irsi kimi qiymətləndirildiyini xüsusilə vurğulayaraq,

Azərbaycan Respublikası ilə Türkiyə Respublikası arasında ikitərəfli münasibətlərin daha da genişləndirilməsi və dərinləşdirilməsi perspektivlərini hərtərəfli nəzərə alaraq bəyan edirlər:

Tərəflər iki dost və qardaş ölkə arasında strateji səviyyədə inkişaf edən münasibətlərin vəziyyətindən məmnunluq ifadə edərək, bütün səviyyələrdə siyasi dialoqun və ən yüksək səviyyədə qarşılıqlı səfərlərin davam etdirilməsinin vacibliyini qeyd edirlər.

Tərəflər fəxrlə bəyan edirlər ki, Azərbaycan 44 günlük Vətən müharibəsində qalib gələrək Ermənistanın 30 il davam edən təcavüzkar siyasətinə son qoyub, torpaqlarını işğaldan azad edib, ədalətin zəfərini və beynəlxalq hüququn bərpasını təmin edib.

Azərbaycan Ermənistanın 30 illik təcavüzünə son qoyulması, işğal olunmuş torpaqların azad edilməsi, Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində Türkiyə Cümhuriyyətinin mənəvi və siyasi dəstəyini yüksək qiymətləndirir. Tərəflər Qafqaz regionunda sabitliyin və təhlükəsizliyin möhkəmləndirilməsinə, bütün iqtisadi və nəqliyyat əlaqələrinin bərpasına, o cümlədən region dövlətləri arasında münasibətlərin normallaşdırılmasına və uzunmüddətli sülhün təmin edilməsinə yönəlmiş səylərini davam etdirəcəklər. Bu kontekstdə Azərbaycan Respublikasının Naxçıvan Muxtar Respublikasının xüsusi coğrafi mövqeyi nəzərə alınacaqdır. Tərəflər Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərində Türkiyə-Rusiya müştərək mərkəzinin işinə Türkiyənin verdiyi töhfənin bölgədə sülhün, sabitliyin və rifahın təmin olunmasında mühüm rol oynadığını vurğulayırlar.

Azərbaycan Respublikası və Türkiyə Respublikası müstəqillik, suverenlik, ərazi bütövlüyü, beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədlərinin toxunulmazlığı, dövlətlərin daxili işlərinə qarışmamaq prinsiplərini rəhbər tutaraq, müttəfiqlik münasibətlərinin siyasi və hüquqi mexanizmlərini müəyyən edirlər.

Tərəflər xarici siyasət sahəsində koordinasiyanın və müntəzəm ikitərəfli siyasi məsləhətləşmələrin vacibliyini qeyd edir və bu kontekstdə Azərbaycan Respublikası ilə Türkiyə Respublikası arasında Yüksək Səviyyəli Strateji Əməkdaşlıq Şurası çərçivəsində fəaliyyətin əhəmiyyətini vurğulayırlar.

Tərəflər milli maraqların qorunmasına və təmin olunmasına yönəlmiş müstəqil xarici siyasət yürüdürlər.

Tərəflər regional və beynəlxalq miqyasda sabitlik və firavanlıq yolu ilə sülhə, dostluğa və mehriban qonşuluğa əsaslanan beynəlxalq münasibətlərin inkişafına, habelə münaqişələrin həllinə, qlobal təhlükəsizlik və sabitlik məsələlərinin həllinə yönəlmiş birgə səylər göstərirlər.

Qarşılıqlı maraq doğuran və aktual xarakter daşıyan beynəlxalq məsələlərdə həmrəylik və qarşılıqlı dəstək nümayiş etdirən tərəflər üst-üstə düşən mövqelərdən çıxış edərək, beynəlxalq və regional təşkilatlar, o cümlədən Birləşmiş Millətlər Təşkilatı, ATƏT, Avropa Şurası, Türkdilli Dövlətlərin Əməkdaşlıq Şurası, İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı çərçivəsində ikitərəfli əməkdaşlığı dərinləşdirəcək, bir-birinə dəstək verəcəklər.

Tərəflərdən birinin fikrincə, üçüncü dövlət və ya dövlətlər tərəfindən onun müstəqilliyinə, suverenliyinə, ərazi bütövlüyünə, toxunulmazlığına və ya beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədlərinin təhlükəsizliyinə qarşı təhdid və ya təcavüz olarsa, Tərəflər birgə məsləhətləşmələr keçirəcək və bu təhlükə və ya təcavüzü aradan qaldırmaq üçün BMT-nin məqsəd və prinsiplərinə uyğun olaraq hər bir yardım və yardım göstərəcəklər. BMT Nizamnaməsi. Bu yardımın həcmi və forması təxirəsalınmaz müzakirələrlə müəyyən edildikdən sonra birgə tədbirlərin görülməsi üçün müdafiə ehtiyaclarının təmin edilməsinə dair qərar qəbul ediləcək və Silahlı Qüvvələrin təhlükəsizlik və idarəetmə strukturlarının əlaqələndirilmiş fəaliyyəti təşkil ediləcək.

Tərəflərin təhlükəsizlik şuralarının milli təhlükəsizlik məsələləri üzrə mütəmadi olaraq birgə iclasları keçiriləcək, bu iclaslarda tərəflərin maraqlarına toxunan milli müdafiə, regional və beynəlxalq təhlükəsizlik məsələləri müzakirə olunacaq.

Tərəflər bundan sonra da iki qardaş ölkənin silahlı qüvvələrinin müasir tələblərə uyğun islah edilməsi və modernləşdirilməsi istiqamətində birgə səylər göstərəcəklər.

Tərəflər minalanmış ərazilərin təmizlənməsini rəhbər tutaraq, erməni işğalından azad edilmiş ərazilərdə həyatın normallaşdırılmasına yönəlmiş fəaliyyətləri dəstəkləyəcəklər.

Tərəflər müdafiə qabiliyyətinin və hərbi təhlükəsizliyin gücləndirilməsinə yönəlmiş kadr mübadiləsini və birgə təlimləri təşviq edəcəklər.

Tərəflər müdafiə qabiliyyətinin və hərbi təhlükəsizliyin gücləndirilməsinə, birgə təlim və təlimlərin keçirilməsinə, iki ölkənin silahlı qüvvələrinin qarşılıqlı fəaliyyət imkanlarının artırılmasına, müasir texnologiyalar əsasında silah və sursatların idarə edilməsində sıx əməkdaşlığa və bu məqsədlə səlahiyyətli struktur və qurumların əlaqələndirilmiş fəaliyyətinin təmin edilməsinə yönəlmiş şəxsi heyətin mübadiləsini təşviq edəcəklər. Azərbaycan və Türkiyə digər dost dövlətlərin orduları ilə birgə hərbi təlimlərə dəstək verəcək.

Tərəflər milli və beynəlxalq öhdəlikləri nəzərə alaraq, dəniz, hava və kosmik sahələrdə qarşılıqlı texnoloji mübadilə apararaq, birgə imkanların inkişaf etdirilməsi və müdafiə sənayesində qarşılıqlı texnologiyaların inkişafına müsbət töhfə vermək üçün ümumi layihələrin həyata keçirilməsini təşviq edəcək, öz silah və sursatlarını təmin edəcək, onların istehsal texnologiyalarını qarşılıqlı həvəsləndirəcək və hazırda mövcud olmayan istehsalat tədqiqatlarının və istehsalı olmayan istehsalat müəssisələrinin yaradılmasına dəstək verəcəklər. iş, iki ölkənin müdafiə sənayesi strukturları arasında daxili və beynəlxalq bazarlarda texnologiya, hərbi məhsul təyinatları və xidmətlər sahəsində əməkdaşlıq.

Tərəflər qeyd edirlər ki, iki dövlət arasında inkişaf etdirilən və onların milli maraqlarına cavab verən hərbi-siyasi əməkdaşlıq üçüncü dövlətlərə qarşı yönəlməyib.

Tərəflər kibertəhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığın daha da inkişaf etdirilməsinin vacibliyini vurğulayaraq, birgə elmi tədqiqatlar aparacaq, bu sahədə mütəxəssislər hazırlayacaq, qarşılıqlı texniki əməkdaşlığı təşviq edəcəklər.

Tərəflər ticarət-iqtisadi əlaqələrdə milli iqtisadiyyatların və ixracın şaxələndirilməsinə, eləcə də perspektivli sənaye sahələrində birgə istehsalın yaradılmasına, investisiya əməkdaşlığının qarşılıqlı faydalı inkişafı üçün daha əlverişli şəraitin inkişafına yönəlmiş səyləri gücləndirəcəklər. Bu kontekstdə Azərbaycan və Türkiyə malların sərbəst hərəkətinin təşkili mexanizmlərinin yaradılmasına yönəlmiş tədbirlər görəcək.

Tərəflər regionun və Avropanın enerji təhlükəsizliyinə töhfə verən, təbii qazın mənbələrinin və marşrutlarının şaxələndirilməsini təmin edən strateji Cənub Qaz Dəhlizinin həyata keçirilməsində Türkiyə və Azərbaycanın aparıcı rolunu vurğulayırlar. Tərəflər Cənub Qaz Dəhlizindən səmərəli istifadəyə və gələcək inkişafına yönəlmiş səyləri əlaqələndirilmiş şəkildə davam etdirəcəklər. Tərəflər həmçinin qlobal enerji sektorundakı prosesləri nəzərə alaraq, regionun enerji təchizatının təhlükəsizliyinin artırılması üçün regional əməkdaşlığa töhfə verən intensiv səylərlə elektrik sektorunda səyləri davam etdirmək niyyətində olduqlarını bildirirlər.

Tərəflər iki ölkənin ərazisindən keçən Şərq-Qərb Orta Nəqliyyat Dəhlizinin rəqabət qabiliyyətinin artırılması məqsədilə qarşılıqlı əməkdaşlığı gücləndirəcəklər. Azərbaycan və Türkiyə intellektual nəqliyyat sistemlərinin texnologiyalarından istifadə edərək beynəlxalq nəqliyyat dəhlizlərinin Azərbaycan-Türkiyə hissələrində tranzit və nəqliyyat potensialını daha da inkişaf etdirəcəklər.

Tərəflər qeyd edirlər ki, Azərbaycan Respublikasının qərb rayonları ilə Azərbaycan Respublikasının Naxçıvan Muxtar Respublikası arasında Azərbaycan və Türkiyəni birləşdirən dəhlizin (Zəngəzur dəhlizi) açılması və bu dəhlizin davamı olaraq Naxçıvan-Qars dəmir yolunun tikintisi iki ölkə arasında nəqliyyat və kommunikasiya əlaqələrinin intensivləşməsinə mühüm töhfə verəcək.

Tərəflər Türkiyə ilə Azərbaycan arasındakı əlaqələrin hazırkı səviyyəsinin ümumi regional və beynəlxalq sülh və tərəqqiyə töhfə verdiyini, təkcə iki ölkəyə deyil, həm də regiona sülh və firavanlıq gətirən əlaqələrin region dövlətlərinin başçılıq etdiyi beynəlxalq birliyin sabitliyə, sülhə və maraqlarına xidmət edəcəyini vurğulayırlar.

Tərəflər regional və beynəlxalq sabitliyə və təhlükəsizliyə mənfi təsir göstərən müxtəlif təhdid və çağırışlara, xüsusilə terrorizmə, onun bütün forma və təzahürlərinə, maliyyələşdirilməsinə, o cümlədən kütləvi qırğın silahlarının yayılmasına, mütəşəkkil cinayətkarlığa, çirkli pulların yuyulmasına, narkotiklərin qanunsuz dövriyyəsinə, insan alverinə, qeyri-qanuni miqrasiyaya qarşı mübarizədə birgə səyləri və əməkdaşlığı genişləndirəcək və dərinləşdirəcəklər.

Azərbaycan Respublikası terrorizmin bütün forma və təzahürləri də daxil olmaqla Türkiyə Respublikasının suverenliyinə, ərazi bütövlüyünə, sərhədlərinin toxunulmazlığına, sabitliyinə və təhlükəsizliyinə qarşı yönəlmiş istənilən fəaliyyəti pisləyir və Türkiyə Respublikasının terrorizmə qarşı apardığı mübarizəni qətiyyətlə dəstəkləyir.

Tərəflər müxtəlif ölkələrdə yaşayan Azərbaycan və türk diasporları arasında əməkdaşlığın daha da inkişaf etdirilməsi, qarşılaşdıqları ortaq problemlərə qarşı birgə tədbirlər görmək, ardıcıl həmrəylik nümayiş etdirmək üçün səylərini birləşdirirlər.

Tərəflər öz ölkələrinin təmsil olunmasında və milli maraqların müdafiəsi ilə bağlı tarixi həqiqətlərin dünya ictimaiyyətinə çatdırılmasında diaspor fəaliyyətinin əlaqələndirilməsini və qarşılıqlı dəstəyini təşviq edəcəklər.

Tərəflər Ermənistanın Türkiyəyə qarşı əsassız iddialarının, tarixi təhrif etmək və tarixi faktları təhrif etməklə siyasiləşdirmək cəhdlərinin regionda sülh və sabitliyə xələl gətirdiyini vurğulayaraq, bu kontekstdə 1915-ci il hadisələri ilə bağlı arxivlərini açmış Türkiyənin Ermənistanda bu mövzuda arxivlərin açılmasına və digər ölkələrdə araşdırma aparmağa yönəlmiş səylərini qətiyyətlə dəstəkləyirlər.

2020-ci il dekabrın 10-da imzalanmış “Azərbaycan Respublikası ilə Türkiyə Respublikası arasında media sahəsində strateji əməkdaşlığa dair Anlaşma Memorandumu”na uyğun olaraq, tərəflər Azərbaycan-Türkiyə media platformasının imkanlarını nəzərə alaraq, iki ölkənin müvafiq strukturları arasında informasiya, kommunikasiya və ictimai diplomatiya sahəsində əməkdaşlığı daha da gücləndirəcək, bu çərçivədə fəal informasiya mübadiləsi aparacaqlar. Xarici işlər nazirləri.

Tərəflər parlamentlərarası əməkdaşlığın daha da gücləndirilməsini və bu istiqamətdə qarşılıqlı fəaliyyətin artırılmasını təşviq edirlər.

Tərəflər iki xalqın ümumi dəyərlərinin mühüm təzahürlərinə lazımi ictimai dəstəyin göstərilməsini təmin edəcək, tarixi və mədəni irsin qorunması üçün birgə fəaliyyət göstərəcəklər.

Tərəflər türk dünyasının birliyinə və rifahına xidmət edəcək milli və beynəlxalq səylərin intensivləşdiyini qeyd ediblər.

Tərəflər türk mədəni irsinin beynəlxalq səviyyədə təbliği və təbliği sahəsində birgə əməkdaşlığı gücləndirəcəklər.

Tərəflər türk əməkdaşlığının daha da gücləndirilməsi məqsədilə Türkdilli Dövlətlərin Əməkdaşlıq Şurası, Türk Akademiyası, Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu, TÜRKSOY və Türkdilli Ölkələrin Parlamentlərarası Assambleyası çərçivəsində həyata keçirilən fəaliyyətlərə təkan verəcəklər.

Tərəflər bir Tərəfin vətəndaşlarının digər Tərəfin ərazisinə şəxsiyyət vəsiqələri ilə daxil olmasına dair əldə edilmiş razılaşmadan məmnun olduqlarını bildirirlər və bu sazişin xalqlarımız arasında yaxınlıq və insanlar arasında əlaqələr baxımından müstəsna əhəmiyyətini qeyd edərək, bir Tərəfin vətəndaşlarının digər Tərəfin dövlətinin ərazisində yenidən yaşamaq hüququnun əldə edilməsinin sadələşdirilməsi üçün müvafiq tədbirlərin görülməsini təsdiq edirlər.

Tərəflər zəruri dövlət dəstəyini göstərərək, humanitar sahədə, sosial müdafiə, elm, təhsil, səhiyyə, mədəniyyət, gənclər və idman sahələrində ümumi dəyərlərə əsaslanan sıx əlaqələri daha da inkişaf etdirəcək və dərinləşdirəcəklər. Bu məqsədlə iki ölkənin müvafiq strukturları daimi birgə tədbirlər həyata keçirəcək.

Bu Bəyannamə Şuşa şəhərində 15 iyun 2021-ci il tarixində Azərbaycan və türk dillərində iki əsl nüsxədə imzalanmışdır, bütün mətnlər bərabər autentikdir.

Bəyannaməni imzaladılar:

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev, Türkiyə Respublikasının Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan