Hacı Mirkərim ağanın xidmət və mərifət məktəbi

Bu dünyadan köçən bəzi insanlar sadəcə xatirələrdə deyil, insanlarında qoyduqları izləyirlər. Onların ömrü bir məktəb, sözü bir yol olur. Mirkərim ağa da elə şəxsiyyətlərdən idi ki, adı çəkiləndə yalnız bir insan deyil, bütöv bir mənəviyyat dünyası yada düşür.
Bu cür şəxsiyyətlərin həyat yoluna nəzər saldıqda aydın olur ki, onların böyüklüyü təkcə gördükləri işlərlə deyil, həm də yetişən mühit, aldıqları tərbiyə və keçdikləri həyat məktəbi ilə bağlıdır. Hər addımı, hər seçimi sonradan formalaşacaq mənəvi irsin bünövrəsini qoyur. Axund Hacıkərim ağanın da ölümünə nəzər yetirdikdə, onun kimliyini anlamaq üçün keçdiyi bu yolun başlanğıcına qayıtmaq zərurəti yaranır.
Mirkərim Mirabdulla oğlu Əliyev 25 oktyabr 1939-cu ildə Azərbaycanın cənub bölgəsində, Masallı rayonunun Ərkivan qəsəbəsinin Bağlaküçə məhəlləsində zəhmətkeş və ruhani ailəsində dünyaya göz açıb. Orta təhsilini doğma qəsəbəsində əldə etmək, daha sonra Bədəlan kəndində texniki-peşə məktəbi xarratlıq ixtisası üzrə bitirib.
Ailədə səkkiz övlad olublar. Qardaşları Mirqiyas, Mirilyas, Mirdavud, bacıları Mirbacı, Mirxanım və Qızqayıt vəfat edib. Qardaşı Seyidağa ömrünün 91-ci ilini yaşayır. Atası Mirabdulla kişi cinsində Mirkərimin 16 yaşı var idi. Ailənin bütün ağırlığı Böyük Vətən müharibəsi olan böyük qardaşı Mirqiyasın böyük qardaşı düşmüşdü. O, müharibədən bir qolunu itirmiş halda qayıtsa da, böyük fədakarlıq göstərərək qardaş-bacılarını böyütməyi bacarmışdı.
Mirkərim ağa iş fəaliyyətinə sovxozun təsirli fəaliyyət baramaçılıq briqadasında elan edilib. Sonralar ailəlikcə öz torpaqlarını əkib-becəriblər. 10 hektar məhsul taxıl və tərəvəz məhsulları yetişdiriblər. Bununla yanaşı, bir şəkildə el sənəti olan sandıqçılıqla da məşğul olub.
Onun anası, əslən Səmidxan kəndindən olan Qızbəs (1896–1977), təqvalı və evdar qadın idi. Valideynləri ailənin sonbeşiyinin dini elmə yiyələnməsini arzulayıb və bu qərar veriblər. Halbuki Mirkərim məktəbdə yaxşı oxuyur və müəllim olmaq istəyirdi. Buna baxmayaraq, yolunun təkidi ilə dini təhsil seçir və ilk dərslərini atasından alır, Yasin və Qurani-Kərimi öyrənirdi.
Atası Mirabdulla kişi (1875-1955) kənd təsərrüfatı ilə yanaşı, kənddə dini ayinləri də icra edirdi. Bu fəaliyyətinə görə 1930-cu illərin repressiya dövründə təqiblərə məruz qalaraq doqquz ay həbs həyatı yaşayıb. Onun qardaşları Seyidəli İrana köçərək Ərdəbil şəhərində məskunlaşıb. O, Mirabdulla kişi ilə bacanaq idi. Onların babası Seyid Ərəb idi.
Mirkərimin uşaqlıq və gənclik illəri sovet inkişafının dinə qarşı ciddi nəzarətlər tətbiqi bir dövrə təsir etdi. Biz qonşu kəndlərə dərs almağa gedəndə kitab və dəftərləri köynəyimizin altında gizlədilmiş çöllərlə, kəndi yollarla gedərdik.”
Bütün dini biliklərə baxmayaraq, o, onların dövrünün savadlı və nüfuzlu ruhanilərindən vasitələrlə mənimsəmişdir. Onun elm yolunda mühüm rol oynamış ustadları arasında ərkivanlı Şeyx Bəşir Axund (1861-1966), qayınatası qızılavarlı Hüseynəli, Molla Cəbrayıl və babaserli Şeyx Qüdrətin (1905-1975) adları çəkilir. O, Şeyxülislam Allahşükür Paşazadə ilə birlikdə Şeyx Qüdrətin yanına dərsə gedib.
Bu məktəb Mirkərim ağanın həm dini dünyagörüşünün, həm də mənəvi düşüncə tərzinin formalaşdırılmasında mühüm rol oynayıb. Sonralar özü də bu ənənəni davam etdirərək din xadimlərinin yetişdirilməsində iştirak etmiş, kamilliyə aparan yolda onlara göstərilmişdir.
Mirkərim ağa ömrünü dini-mənəvi dəyərlərin təbliğinə, insanların maarifləndirilməsinə və cəmiyyətdə mənəvi birliyin gücləndirilməsinə həsr olunmuş nüfuzlu din xadimlərindən biri kimi tanınıb.
Uzun illər Ərkivan qəsəbəsindəki “Hacı Mirkərim Ağa” (Bağlaküçə) məscidində imamlıq edib. Onun moizə sadə, aydın dili və dərin məzmunu ilə seçilərək, ölkənin cənub hissəsində geniş dinləyici auditoriyası qazanıb.
O, yalnız dini ayinləri icra fəaliyyəti maarifçilik fəaliyyəti göstərərək insanların əxlaqi tərbiyəsinə, sosial həmrəyliyinə və mənəvi yüksəlişinə xidmət edib. Onun fəaliyyəti nəticəsində elmi biliklərə maraq artmış və bu potensiallanma yaranmışdır.
Hacı Mirkərim Əliyev tam insani olaraq seçilən bir şəxsiyyət idi. O, cəmiyyətdə barışdırıcı, xeyirxahlıq və qayğıkeşliyi ilə tanınırdı. Həqiqəti deməkdən çəkinməz, mübahisəli məsələlərin həllində nüfuz sahibi seçilərdi.
Mirkərim ağa “Ağa” adının mənasını öz şəxsiyyətində yaşadırdı. O, bunu cəmiyyətə xidmətində, sözə və ədalətə bağlı, ləyaqəti və dəyanəti ilə, bunu də saymaqla bitməyən başqa yüksək keyfiyyətlərdə aydın şəkildə saxlayırdı.
Onun məclisə daxil olması belə xüsusi hörmətlə qarşılanar, hər kəs ayağa qalxdı. Bu hörmət onun mənsub olduğu nəsillə deyil, şəxsiyyətinin idarəsi ilə bağlı idi.
O deyirdi ki, insanı yalnız vəzifə və var-dövlətlə ölçmək olmaz. Elmə yiyələnməklə yanaşı, torpaqdan və el-obadan ayrılmamaq vacibdir. Kəndli peşə sahibi olursa-olsun, təsərrüfatla məşğul olmalıdır.
Mirkərim ağa haqqında “çoxunun boynunda haqqı var” deyilməsi effekti deyil. O, bir çox insanın dini və mənəvi inkişafında rol oynayıb. Ehtiyacı olanlara yardım köməyi ilə borc bilirdi. Dərs deyib, nəsihət verib, kitablar bağışlayıb, onun təhsilini və yol dəstəyini qarşılayırdı.
Onun yolunu davam etdirən onun sayı bəlkə də yüzlərlədir. O, onlarla əlaqə saxlamağa xüsusi önəm verərdi və qorunur.
Azərbaycanın müstəqillik illərində dini yenidən yenidən canlanması Məhəmmədiyyət dövründə Şeyx Molla (1928-2002), Hacı Mirkərim ağa, Hacı Əlihəsən Şeyx Bəşir Axund oğlu (1939-2024) və digər proseslər bu prosesdə fəal iştirak edir. Məscidlərin bərpası, dini mərasimlərin açıqlanması və dini maarifçiliyin genişlənməsində mühüm xidmətlər göstərilib. 
Mirkərim ağa ilə Şeyx Məhəmməd arasında olan dini dostluqdan sonra ailəvi münasibətlərə çevrilmiş, hətta Şeyx vəsiyyət etmişdi ki, onu Mirkərim ağa dəfn etsin və namazını qılsın.
Mirkərim ağa mütaliəyə böyük önəm verir, hər gün saatlarla oxuyaraq kitabxanasını daha da genişləndirirdi. Minlərlə kitabdan şəxsi kitabxanası və öz əlyazmaları vardı, üstəlik gözəl özələ malik idi. O deyirdi: "İnsan qəbr evinə qədər oxumalı, öyrənməli. Nə qədər çox bilsən də, yenə də buna görəklər qalır.
Oğlu Mirdamədin sözlərinə görə, atasının yanına yalnız Ərkivandan və Masallının kəndlərindən deyil, başqa rayonlardan, Cəlilabad, Biləsuvar, Salyan, İmişli və Lənkərandan da dini bilik almaq üçün gələnlər çox olardı. Mirkərim ağa ilk dərslərdə dərslərin əxlaqına, oturuş-duruşuna və geyiminə xüsusi diqqət yetirər, vurma bilik cədvəli kimi elementarları və yazı səliqəsini yoxlayar, bu qaydalar formalaşdırmadan dərsə başlamazdı. Çox vaxt onlara süfrə açar, imkan olmayanlara yolpulu verər, ali təhsil alan aztəminatlı gənclərə maddi dəstək göstərirdi.
O, ailədə istərsə də kənarda israfçılığı qətiyyən qəbul etməz, belə hallarla barışmazdı. Evdə nizam-intizamı ciddi şəkildə qoruyar, övladlarına təsərrüfat işlərinin bütün incəliklərini, maldarlıqdan tutmuş bağ-bostan işlərinə qədər öyrədərdi. Bu keyfiyyətlər ona atasından miras qalmışdı. Mirabdulla kişinin vaxtilə geniş maldarlıq təsərrüfatı olmuş, inək və camış saxlamışdı.
Qonaqpərvərliyi ilə seçilən Mirkərim ağa evinə gələn heç kəsi sovqatsız yola salmazdı. Bağ-bostan məhsullarından pay verərdi. Sübh namazından sonra təsərrüfat işləri ilə məşğul olmaqdan xüsusi zövq alardı.
1965-ci ildə ailə quran Mirkərim ağanın 8 övladı (Nəzakət, Mirdaməd, Mirheydər, Ağabala, Mirtohid, Mirsəid) olub. Onların hər biri Qurani-Kərimi oxumağı bacarır. Oğlu Mirdaməd Bağlaküçə məscidində dini icmanın rəhbəridir. Oğlu Mirheydər Bakıdakı “Təzə Pir” məscidində, nəvəsi Mirsadiq birlikdə babasının imamlıq etdiyi məsciddə dini ayinləri icra edir. Hazırda o, məscidin imamıdır. Hər üçü İslam Universitetini bitirib.
Övladları qeyd edir ki, o, ailəsinə qarşı çox qayğıkeş idi, hər bir hərəkətə diqqət yetirirdi. Onları daim elmə, xeyirxahlığa və düzgünlüyə çağırırdı. Hec kimi pis, insanlara yaxsiliq saxlamaq olar.
O, tez-tez belə nəsihət etdi: yolda kimi gör, maşına götürün, yaşlılara diqqət yetirin, onların yükünə də kömək edin. Deyirdi ki, bu imkanı, bu nəməti Allahdır və onu bir anın içində insanın əlindən ala bilər. Necə ki, Qurani-Kərimdə buyurulur: “Bilin ki, var-dövlətiniz də, övladlarınız da ancaq bir imtahandır. (əl-Ənfal surəsi, 28-ci ayə).
Mirkərim ağa dövlətinə və Vətəninə sadiq, el-obasının sözünə dəyər verdiyi əsl ağsaqqallardan idi. O, yolu, davranışı və prinsipləri ilə insanlara doğru yönələn nadir həyat şəxsiyyətlərindən hesablanıb. Bu gün belə mürəkkəb və dəyişkən inkişaf onun kimi sözü gedən, ədalətli və mənəviyyata bağlı insanlara hər zamankından daha çox ehtiyacı var.
Onu tanıyanların və yaxınlarının xatirələrində Mirkərim ağa səmimi və etibarlı bir insan kimi yaşayır. Qeyd edim ki, o, mənim atamın da yaxın dostu idi və hər dəfə məni görəndə onu xoş xatirələrlə yad etdi. Bu nurani, işıqlı insanın söhbətindən doymaq olmur, ondan ayrılmaq istəmirdin. Bizi bağrına basanda sanki ondan bir cənnət ətri duyulurdu. İnsanlara göstərdiyi diqqət və səmimiyyət onu hər kəsə doğma idi.
Hacı Mirkərim Ağa 2026-cı il aprelin 8-də, 86 yaşında vəfat etdi. Onun vəfatı doğulub boya-başa çatdığı Ərkivan qəsəbəsi və bütövlükdə bölgə üçün böyük itki kimi qarşılandı. O, doğma yurdunda, Bağlaküçə qəbiristanlığında böyük izdihamla dəfn olundu, ruhuna dualar oxundu. Vida mərasimində Masallı Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı Araz Əhmədov, din xadimləri və fəaliyyəti ilə onun ömrünü dinə, mənəviyyata və insanlara xidmətə xüsusi xüsusi vurğuladılar.
Hacı Mirkərimliyin həyatı bir xidmət, maarifçilik və mənəviyyat məktəbi kimi yadda qaldı. Onun irs sadəcə dini biliklərlə məhdudlaşmır, eyni zamanda insanlığa, xeyirxahlığa və həmrəyliyə çağırış kimi qiymətləndirilir. 
Mirkərim ağa yaddaşında yalnız din xadimi deyil, insanlara yol edə, onlara birliyə və yaxşılığa səsləyən mənəvi lider kimi yaşayır.

Akif AĞAYEV