Alimlər qocalma prosesini geri qaytarmağın yolunu tapıblar

Texas Universitetinin MD Anderson Xərçəng Mərkəzindən bir qrup alim laboratoriya siçanlarında qocalma prosesini geri qaytarmağın yolunu tapıb.

Elmi müşahidəçi Nikolay Qrinko təfərrüatları təqdim edir. Min illərdir ki, bəşəriyyət əbədi gəncliyin reseptini axtarır. Nefertiti süd vannaları qəbul etdi, Maykl Cekson oksigen kamerasında yatdı, "Kiçik Donqarlı At" filmindəki kral qazandan qazana tullandı. Bildiyimiz kimi, bu üsullar sıçrayışlı nəticələr vermədi və buna görə də müasir elm qocalmanı geri qaytarmaq deyilsə, heç olmasa bu prosesi əhəmiyyətli dərəcədə yavaşlatmaq üçün bir yol axtarmağa davam edir. Təəssüf ki, indiyədək heç bir ciddi nailiyyət əldə olunmayıb. Əgər qocalmanın əsas mexanizmləri yalnız 2013-cü ildə müəyyən edilibsə, nədən danışmaq olar?

Ancaq bu gün biz onun haqqında daha çox şey bilirik. Telomerlər orqanizmləri təbii sonlarına yaxınlaşdıran əsas günahkarlardan biri hesab olunur. Bu, DNT-ni parçalanmadan qoruyan xromosomların uclarında təkrarlanan nukleotid ardıcıllığına verilən addır. Çox təxmini, lakin məcazi bir müqayisə var - aeglets adlanan krujevaların ucları. Balıq balığı ayaqqabı bağının açılmasının qarşısını aldığı kimi, telomerlər də DNT molekullarında xəta və xətaların yığılmasının qarşısını alır. Amma bu müdafiəçilərin resursu sonsuz deyil. Zərərləri təmir edərək, zaman keçdikcə qısalır və gec-tez öz funksiyalarını itirirlər. Hər bir hüceyrə bölünməsi telomerləri daha qısa və daha qısa edir, məhv və ölümlə nəticələnir.

Amma hər şey o qədər də kədərli deyil. Kök hüceyrələrdə telomerləri uzadan telomeraz adlı bir ferment var. Adi hüceyrələrdə telomeraza istehsalına cavabdeh olan gen deaktiv edilir və bir çox laboratoriyada alimlər onu yenidən işə salmağın yollarını axtarırlar. Texas Universitetinin tədqiqatçıları bu hiyləyə qadir görünən kiçik molekullu birləşmə aşkar ediblər. Biokimyaçılar 650 mindən çox müxtəlif maddəni tədqiq edərək, yaşı insanlar üçün 75 yaşa bərabər olan siçanlarda telomeraz istehsalını yenidən aktivləşdirən molekul tapıblar.

Bu birləşməni altı ay ərzində gəmiricilərə təqdim etmək təəccüblü nəticələrə gətirib çıxardı. Hipokampusun yaddaş mərkəzlərində yeni neyronlar formalaşmağa başladı ki, bu da siçanların koqnitiv testlərdə performanslarını yaxşılaşdırmağa kömək etdi. Bundan əlavə, "qocalma əleyhinə molekul" əzələ kütləsində, gücdə və koordinasiyada yaşa bağlı azalma adlanan sarkopeniyanı geri qaytara bildi. Yaşlı siçanlar birdən-birə gücləndi, daha sürətli oldu və hərəkətləri daha koordinasiya olundu. Nəhayət, dərman qocalmanın bir çox xəstəliklərindən məsul olan iltihabi markerlərin yığılmasını xeyli azaldır.

Həmişə olduğu kimi, tədqiqatçılar ehtiyatla deyirlər ki, insanların qocalıq üzərində qələbəni qeyd etməsi hələ tezdir. Birincisi, təcrübə yalnız laboratoriya siçanlarında uğurlu hesab edildi, müsbət nəticə əldə etmək üçün daha çox təkrar testlər lazımdır; İkincisi, hələ heç kim belə molekulyar hüceyrə terapiyasından yarana biləcək yan təsirləri öyrənməmişdir. Üçüncüsü, çox vaxt "siçan" təcrübələri insanlar üçün tamamilə uyğunsuz olur. Gəmiricilər, təkamül ağacında insanlara məsələn, meyvə milçəklərindən daha yaxın məməlilər olsalar da, hələ də Homo Sapiensdən tamamilə fərqlidirlər.

Texnologiyanın insanlara gətirilməsi uzun illər zəhmət və mürəkkəblik tələb edəcəkdir. Alimlərin indiki nəsli qocalığın dərmanının görünməsi üçün yaşamaya bilər.