Bir şeyi mütləq sıfıra qədər soyutmaq mümkündürmü?

Mütləq sıfır temperatur Kainatdakı hər hansı bir cismin malik ola biləcəyi minimum hədddir. Laboratoriya şəraitində buna nail olmaq mümkündürmü? 2000-ci ildə Helsinki Texnologiya Universitetinin bir qrup alimləri rodium parçasını mütləq sıfırdan (-273 °C) yuxarı dərəcənin yalnız on milyardda bir hissəsinə qədər soyudublar. 

Rodium, əsasən avtomobil egzoz konvertorlarında istifadə edilən nadir metaldır.

İkinci ən soyuq yeri Massaçusets Texnologiya İnstitutu tutur. 2003-cü ildə bu qurumun Volfqanq Ketterlenin rəhbərlik etdiyi tədqiqat qrupu həddindən artıq soyuq natrium qazı əldə etməyə nail olub.

2001-ci ildə Ketterle, maddənin yalnız mütləq sıfıra yaxın temperaturda mövcud olduğu yeni maddə vəziyyəti olan Bose-Einstein kondensatı üzərində işinə görə fizika üzrə Nobel mükafatına layiq görüldü. Ketterlenin elmə marağı erkən uşaqlıq illərində, Leqo blokları ilə əyləndiyi zaman yaranıb.

Laboratoriya şəraitində əldə edilən belə aşağı temperaturlar böyük nailiyyətdir. Axı, hətta dərin kosmosda, günəş sistemindən kənarda, temperatur praktiki olaraq heç vaxt mənfi 245 dərəcədən aşağı düşmür.

Bilinən yeganə istisna 1979-cu ildə avstraliyalı astronomlar tərəfindən kəşf edilən Bumeranq dumanlığıdır. Yeri gəlmişkən, bu, həqiqətən də bumeranqa (və ya bəlkə də papyon kimi) bənzəyir. Dumanlığın tam mərkəzində kütləsi Günəşimizin kütləsindən üç dəfə böyük olan ölməkdə olan ulduzdur.Son 1500 ildir ki, Bumeranq dumanlığı 500.000 km/saat sürətlə əsən küləklər şəklində qaz yayır. Çıxardığımız hava soyuduğu kimi, dumanlıqdan sıxılmış qaz da soyuyur. Qaz, sonradan genişləndiyi məkandan iki dərəcə soyuq olur. Dumanlığın qaz molekullarının sürətlə genişlənməsi səbəbindən onlar -271 ° C-ə qədər soyudular ki, bu da təbiətdə rəsmi olaraq qeydə alınan ən aşağı təbii temperaturdur.