Bəybala Mirzəyev: 

Ərdoğan əslində nə demək istəmişdi?...

Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan o kateqoriyadan olan dünya liderlərindəndir ki, onun istənilən açıqlaması beynəlxalq arenada böyük əks-sədaya səbəb ola bilir.

Və budur, Ərdoğan son günlər dünya gündəmini zəbt edən növbəti qalmaqallı açıqlamalarından biri ilə yenə diqqət mərkəzindədir.

Belə ki, AKP-nin Rizə təşkilatının tədbirində çıxışı zamanı Türkiyə lideri İsrailin Qəzzaya hücumlarını dayandırmaq məqsədilə dedi ki, "biz Qarabağa və Liviyaya girdiyimiz kimi, onlara da eyni şeyi edə bilərik" .

Ərdoğanın bu sözləri bir çoxlarında şok yaratmaqla bərabər, həm də yanlış başa düşüldü. Bu açıqlamada yer alan Qarabağa və Liviyaya girmək məsələsi də, İsrailə hücum etmək məsələsi də düzgün anlaşılmayıb.

“Biz Qarabağa girdiyimiz kimi” ifadəsi Türkiyə ordusunun Qarabağda real olaraq döyüşməsi faktını nəzərdə tutmur. Çünki hamıya bəllidir ki, Türkiyə Silahlı Qüvvələri 44 günlük Vətən müharibəsində bilavasitə iştirak etməyib. Düzdür, həmin günlərdə Türkiyənin nazirləri (Mövlud Çavuşoğlu, Hulusi Akar) və türk generalları bizə öz məsləhətləri ilə kömək ediblər. Qardaş ölkənin hərbi-texniki yardımı və qətiyyətli siyasi dəstəyi də danılmazdır. Türkiyə lideri də ayrıca 44 günlük müharibə dönəmində Azərbaycana həqiqətən də misilsiz siyasi dəstək verib.

Lakin Türkiyənin döyüş qüvvələri heç vaxt Qarabağa girməyib. Ərdoğan da “Qarabağa girdik” deyərkən həmin günlərdə məhz Türkiyənin mənəvi, siyasi baxımdan bizim yanımızda olduğunu və Azərbaycana silah-sursatla (xüsusən də “Bayraktar”larla) dəstək verildiyini nəzərdə tutub. 44 günlük savaşdan sonra isə Ağdamda açılan Birgə Monitorinq Mərkəzində Türkiyə hərbçiləri Rusiya hərbçiləri ilə birlikdə xidmət göstəriblər. Lakin bu da döyüş xidməti yox, müşahidə xidməti olub.

Ona görə də Ərdoğanın “Biz Qarabağa girdik” ifadəsinə başqa anlamlar yükləməyə, qərəzli şəkildə don geyindirməyə əsla lüzum yoxdur. Ermənilərin də Ərdoğanın bu açıqlamasından Türkiyə ilə Azərbaycanın arasını vurmaq üçün istifadə etməyə cəhd göstərmələri ənənəvi erməni fürsətcilliyindən başqa bir şey deyil.

Bu arada Niderlanddan olan Geert Vilders kimi ifrat sağçı, irqçi siyasi xadimlər isə onsuz da son aylarda kifayət qədər gərgin olan Türkiyə-İsrail münasibətlərini tamamilə korlamaq üçün Ərdoğanın, "Biz Qarabağa və Liviyaya girdiyimiz kimi, onlara da eyni şeyi edə bilərik",- deyə Rizədən verdiyi açıqlamasını qəsdən kontekstdən çıxararaq, bunu Türkiyənin guya İsraili açıq şəkildə işğalla hədələməsi kimi təqdim edib.

“X” hesabında prezident Ərdoğanın ünvanına kəskin ifadələr işlədən islamofob və türkəfob G.Vilders yazıb ki, "islamofaşist Ərdoğan İsraili işğal etməklə hədələyir. Bu adam tamamilə dəlidir. Türkiyə NATO-dan çıxarılmalıdır".

Göründüyü kimi Türkiyəni qaralamaq və Ərdoğanı “vurmaq” üçün fürsət gözləyən bütün məkrli qüvvələr Türkiyə prezidentinin Rizədəki məlum açıqlamasını özlərinə sərf edən formada interpretasiya edir, açıqlamanın ilkin mənasını və hədəfini qəsdən təhrif etməyə çalışırlar.

Ancaq əsl həqiqətdə isə söhbət heç də Türkiyənin İsrailə müharibə elan etməsindən və bu ölkəni işğal etməsindən getmir. Ərdoğan hər nə qədər emosional ritorikası ilə tanınsa da, lakin kifayət qədər realist siyasətçidir və onun İsrailə savaş elan etmək, hərbi əməliyyata başlamaq planı yoxdur. Türkiyə prezidentinin sözügedən açıqlaması “yumşaq güc” səpkilidir və məhz İsrailin baş naziri Netanyahunu dayandırmaq, ona psixoloji təsir, təzyiq göstərmək üçün nəzərdə tutulub.

Birdəki, Ərdoğan, “Biz necə Qarabağa girdiksə, necə Liviyaya girdiksə, bunun bənzərini eyni ilə onlara da edərik", deyərkən İsraili işğal etməyi yox, Qəzzaya hərbi-texniki, humanitar yardım etməyi nəzərdə tutub. Bu isə beynəlxalq hüquqa müvafiqdir. Bu gün Qərb dövlətlərinin Ukraynaya hərbi-texniki və humanitar yardımları da beynəlxalq hüquqa əsaslanır. Fransız, alman, ingilis generalları, polkovnikləri isə ukraynalı əsgərlərə hərbi təlimlər keçir, onlara Qərb silahlarından istifadə qaydalarını öyrədirlər. Və hər kəs də buna normal yanaşır. Məntiqlə, Qəzzaya da istənilən ölkə tərəfindən bu cür yardımlar göstərilə bilər.

Odur ki, Ərdoğanın sözlərini qəribçiliyə salmaq, onun dünyaya çatdırmaq istədiyi mətləbləri mahiyyətindən uzaqlaşdırmaq, ayrı istiqamətlərə yozmaq lazım deyil.

P.S. Türkiyə-İsrail münasibətlərini hədəfə alan, bu ölkələr arasında nifaqı daha da körükləməyə çalışan məlum güclərin fürsətcilliyi sadəcə ikrah doğurur.