Firuz Mustafa: 

Söhbət teatrdan gedirsə... Bədii rəhbərin qurduğu “tamaşalar”

Bilənlər bilir, mən kimdənsə və yaxud nədənsə şikayət etməyi heç vaxt xoşlamıram. Çünki bu məsələlərdə “dərinə” getmək xoşagəlməz hadisələrlə sonuclana bilər.

Uzun illərdir ki, elmi və bədii yaradıcılıqla məşğulam. Nəşr olunmuş və olunmamış 100-dən çox kitabın müəllifiyəm. Mənim ardıcıl məşğul olduğum yaradıcılıq sahələrindən biri də dramaturgiyadır. Pyeslərimə 40-dan çox quruluş verilib. Dünyanın bir çox teatrlarında əsərlərim oynanılıb.

Qısa danışmaq, mətləbə keçmək istəyirəm. Təxminən iki il öncə Mehriban Ələkbərzadə böyük ənənəsi olan Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrına bədii rəhbər təyin olunub. Hazırladığı televerilişlərdən, apardığı reportajlardan dolayı yaxından-uzaqdan tanıdığım bu qadınla vəzifəyə gətiriləndən sonra cəmi bir dəfə görüşüm olub.

Mən uzun illər elmi-pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olmuşam. Minlərlə aspirant və tələbəyə dərs demişəm. Həm bir yazı-pozu adamı, həm də bir müəllim kimi insan psixologiyasına az-çox bələdm. Sizi inandırım ki, indiyəcən qarşılaşdığım adamlar arasında bu qədər təkəbbürlü, yekəxana, hikkəli, özündənmüştəbeh, gözü ayağının altını seçməyən, dediyi sözün məsuliyyətini dərk etməyən ikinci bir real personaj, canlı tip, demək olar ki, görməmişəm. Bu cür obrazları yalnız səhnədə görmək olar.

Bəli, qısa söhbət əsnasında belə məlum oldu ki, bu xanım incəsənət aləmində heç kəsi bəyənmir, sevmir, qəbul etmir. Ən böyük rejissor, jurnalist, publisist və hətta, dramaturq məhz onun özüdür. Həmsöhbətinə qulaq asmağı qətiyyən bacarmayan, müsahibinin sözünü mütəmadi kəsən Mehriban xanım daha çox monoloq deməyi xoşlayır. Və görünür bu səbəbdəndir ki, o, teatrı bir “monoteatr” kimi, “bir rejissorun teatrı” kimi idarə etməyə üstünlük verir. Şükür sənə və sənin yaratdığına, Xudaya.

Əsasən öz həmkarlarının mətbuatda gedən yazılarından da görünür ki, bu adam indiyəcən ünsiyyətdə olduğu adamlarla düz-əməlli davrana bilməyib.

Bəli, onun vaxtilə dərs dediyi tələbə, bu günkü aktyor Emil Məlikov haqlıdır: “Vaxtilə Mehriban Ələkbərzadənin magistratura üzrə kurs rəhbərliyindən rəsmi qaydada imtina edərək, başqa bir müəllim tələb etmişdim. Buna da nail olmuşdum. Keçmişindən qazanılmış sevgisizlik travması olan qəddar, narsist bir adamın teatrda rəhbər vəzifədə olması düzgün deyil...”

Bəli, tanınmış aktrisa Məsmə Aslan doğru deyir: “Bu gün mədəniyyət ocağına mədəniyyətdən uzaq bir insan rəhbərlik edir...”

Bəli, məşhur kino və teatr aktrisası Mehriban Xanlarova bədii rəhbərə müraciətində səhv etmir: “Siz şəxsi maraqlarınızı qorumaqla, kollektiv daxilində cavan nəsillə yaşlı nəsil arasında süni qarşıdurmalar yaratmaqla, aktyorlardan tutmuş texniki işçilərə qədər hər kəsə kobud davranmaqla və onları psixoloji basqı, qorxu altında saxlamaqla məşğulsunuz”.

Bəli, rejissor-aktrisa Məlahət Abbasovanın harayı təsadüfi deyil: “Mehriban Ələkbərzadə qısqancdır, xaindir və bu qədər qəddar davranması da psixoloji vəziyyəti ilə bağlıdır. Öz uğursuzluğunun intiqamını sənət adamlarından çıxır... Tamaşaları zəif və plagiatdır..."

Bəli, görkəmli səhnə ustası Əli Nur doğru buyurur: “Mehriban Ələkbərzadə teatrdan içəri girməyə layiq deyil...”

Bu xanımın fəaliyyəti haqqında deyilən iqtibasların sayını yenə artırmaq olar.

Öz çıxışlarında tez-tez filankəs “qəbuluma gəldi”, fəsməkan “qəbulumda oldu”-deyərək qürrələnən bu xanımdan soruşmaq lazımdır: Hansı mədəniyyət qurumunda indiyəcən “qəbul vaxtı” olub? Şəxsən mən indiyəcən Mədəniyyət nazirlərinin, Teatr rəhbərlərinin belə bir ciddi qəbul gününün və ya saatının olduğunu görməmişəm. Bu xanımdan onu da soruşmaq lazımdır ki, vaxtilə çalışdığı qurumlarda- teleradio və universitetdə sədrin, baş redaktorun, rektorun qəbuluna adamlar hansı “qəbul saatlarında” gedirdilər və ya ümumiyyətlə, belə bir “qəbul vaxtı” olurdumu?

“Qəbul vaxti” demişkən, mən özüm də macal tapıb bu dediyim məsələlərdən dolayı bəzi məsul məmurların “qəbuluna” düşmək fikrindəyəm.

Bəli, bu gün böyük sənət məbədi vaxtilə teatrda yanğınsöndürən vəzifəsində çalışmış bir xanımın hikkəsinin qurbanına çevrilməkdədir. Təbii ki, mən hər bir sənəti, o cümlədən yanğınsöndürənlik peşəsini təqdir edirəm. Bu xanımsa, xalq dilində bir qədər obrazı desək, yanğını-odu söndürmək əvəzinə, odun külü ilə oynayır, yəni “yaxşı” tamaşa hazırlamaq əvəzinə “yaxşı” intriqalar yaratmaqla məşğul olur.

Dram əsərlərinin əsas kvintessensiyasını-özəyini intriqalar, kolliziyalar, ziddiyyətlər təşkil edir. İstedadlı rejissorlar bu incə məqamı yaxşı anlayırlar. Amma çox vaxt səhnədə ziddiyyətlərlə dolu həyatı təqdim edə bilməyənlər, ziddiyyətləri real həyatda yaratmaqda peşəkar olurlar.

Belə düşünürəm ki, tezliklə Mehriban Ələkbərzadənin fəaliyyətinə düzgün qiymət veriləcək.

p.s.

Bəlkə də kimlərsə dodaq büzüb irad bildirəcək ki, axı qadını tənqid etmək düzgün deyil. Zənnimcə elə məsələlər var ki, orada cinslə bağlı söhbət ola bilməz, xüsusən də sənətlə bağlı paradiqmaların qiymətləndirilməsində. Bəli, indiki halda mədəniyyətimizin mühüm bir sahəsindən, teatrdan söhbət gedir.

p.p.s

Bu yazını mediadan əvvəl öz səhifəmdə təqdim etməyi qərara aldım.

Firuz Mustafa,

Respublikanın Əməkdar incəsənət xadimi

“Humay” mukafatı laureatı

C.Cabbarlı mükafatı laureatı,

Qafqaz Yazıçıları Klubunun üzvü

AYB-nin Dramaturgiya bölümünün rəhbəri

* * *

Sudabe Servi

Bəli...haqlısınız. Bir dəfə Yazıçılar Birliyində illər öncə etdiyimiz qısa söhbətdə onun özündən razılığı və qarşısındakına təkəbbürlü baxışları indiyəcən gözümün qabağındadır...təəssüflər!

Etibar Aliyev 

Üstəlik, adını çəkdiyiniz xanım Dövlət Akademik Milli Dram Teatrı kimi bir məsul qurumda bədii rəhbər və baş rejissor kimi iki mühüm vəzifəni tutur. Respublikada bu vəzifələrdən birini icra edəcək ikinci bir adam yoxdurmu?

Terane Demir 

Bütün sahələrdə ədalətsizlik hökm sürür çox təəssüf ki.. Susmayanlara , haqsızlığa qarşı mübarizə edənlərə də həyasız damğası vururlar.

Nihat Pir

Firuz bəy, yazınızda "bir rejissorun teatrı" fikri kökündən yanlışdır. Azdrama bir rejissorun teatrı statusunu bundan öncə daşıyırdı, bunun səbəbini də teatr sahəsinə az-çox bələd hamı bilir. Bu gün Azdramada gənc rejissorlar Ərşad Ələkbərovun, Nihad Qulamzadənin tamaşaları səhnəyə qoyulur. Bu gənc rejissorlar çox yox, üç il qabaq Azdramada tamaşa səhnələşdirə bilərdilərmi? Cavabı siz də yaxşı bilirsiniz, biz də. Ona görə də sırf o ifadəyə fikir bildirməyi özümə borc bildim. Yerdə qalan məsələlər sizin subyektiv yanaşmanızdır. Düzü də sizindir, səhvi də. Eşqlər.

Terane Memmed

Əslində bu qalmaqalı izləyirdim, ancaq nələr baş verdiyini sona qədər anlamırdım.

Bu yazı mənə çox şeyi anlatdı.

Firuz müəllim, münasibətiniz həmişəki kimi lakonik və aydındır.

Вагиф Азеряр

Əlbəttə, hörmətli Фируз Мустафа, Firuz bəy, sizin şəxsən çıxardığınız nəticə, aldığınız təəssürat üstündə qurulan ümumiləşdirilmiş yazının yeri var, nöqteyi-nəzərinizi bildirməkdə tam sərbəst və azadsınız. Ancaq əvvəla, Azdrama deyə tanıdığımız mədəniyyət ocağı XXl əsrdə daima rəhbərlik və kollektiv arasında gərgin qarşıdurma və intriqa ilə özünü daha çox tanıtdırıb. Bu sənət ocağında parlaq od-alov, işıq əvəzinə, göz acışdıran acı tüstü burulğanı hökm sürmüşdür. Təəssüflər olsun ki, bu bir ənənə halını almışdır. Xırda bir konflikt, indi ən uzağı, nazirliyin nümayəndəsinin qarışması ilə həll edilmək əvəzinə, geniş miqyaslı bir qarşıdurmaya çevrilib. Məncə, mədəniyyət ocağının odunu alovlandırıb artırmaq əvəzinə, konflikti yerindəcə söndürmək yolu daha düzgün olardı.

TC Arife Aliyeva

Firuz müəllimin sözünə qüvvət, neçə ildir mədəniyyət sahəsində işləyirəm, Qara Qarayev, Fikrət Əmirov, Niyazi, Rəşid Behbudov kimi dahilər Dövlət mükafatı komissiyasının iclasına gəlirdilər, Yazıçılar Birliyinin sədri həm də kommissiyanın sədri kimi məsul vəzifəni yerinə yetirirdi deyə, bu ocaqda kimləri görməmişik... Mehdi Məmmədov, Həsən Seyidbəyli, Eldar Quliyev, bütün məşhur aktyorlar və aktrisalar çox kübar, bir o qədər də sadə idilər. Yəni istedadlı insanlar özlərinə təvazökarlığı yaraşdırırdılar, təkəbbürü yok. Firuz müəllim, hər halda bəxtimiz gətirib ki, istedadlı və təvazökar insanları görmüşük, tanımışıq, birgə işləmişik. Sadəcə təəssüf edirəm ki, sizin kimi ədəbli bir insanda bir qadın bu qədər naxoş təəssürat oyadıb.

Novella Jafarova

Firuz bey , tanimiram amma cox insanlardan /deyerli yazicilardan. Akterlardan . Siz yazdiklarinizinnhamisini eshitmishem! Onun ucun Mohteshem Senetkarlari ile , Moskva , Peterburgnan mugayise olunan bu incesenet diyari bu gundedi!! Bunu medeniyet Naziri gormur?

Mazahir Suleymanov

Belə çıxır ki, Mehriban Ələkbərzadə Firuz Mustafanın da nə vaxtsa ayağını tapdalayıb . İndi Milli Teatrda baş verən qalmaqaldan istifadə edərək ondan hayıf çıxmaq istəyir . Məlumunuz olsun ki, teatrın repertuar siyasəti , gənc , istedadlı aktyor və rejissorların teatra dəvət olunması ancaq bədii rəhbərin funksiyasına daxildir . Bu məsələdə heç kimin ixtiyarı yoxdur ki, ona mane olsun . Bu məsələdə Mədəniyyət nazirliyi tezliklə öz sözünü deməli , qərarını verməlidir , əks təqdirdə konflikt böyüyə bilər . Buna yol vermək olmaz.

Elaze Ehmedova

Mən, Mehriban Ələkbərzadəni şəxsən tanımıram. Nə vaxtsa verilişlərində onu maraqla dinləmişəm. Onun haqqında yazılanları oxuduqca marağıma yazığım gəldi...

Amma onu da bilirəm ki, çox çətindir. Yəni...

Son illərdə Dram teatrda direktor olan heç bir kəsin haqqında (sağlığında) yaxşı söz söylənilməyib. Biir şey var ki, insanlarla işləmək, rəhbər olmaq bir az çətindir. Əksəriyyət iş yerində özünü istəylərinə uyğun olaraq aparmağa çalışır. Bəziləri əmrlərə asanlıqla tabe olmur və s. İcazə istəyən, nə vaxt istəyir gəlib-getmək arzusunda olanlar "n" qədərdir. Bu barədə xüsusən qadınlar üstünlük təşkil edir...

Yaradıcılıq, yaradıcı insanlarla işləmək, başa düşmək və qiiymətləndirmək təbii ki, başqa bir işdir... Hətta yuxarıda qeyd etdiylərimdən daha çox vacibdir...

Nisə Cavanşir

Bir alim,yazıçı,incəsənət xadimi kimi Sizə ,Firuz müəllim,hörmətim çox böyükdür.Bu yazınızı oxuyandan sonra Sizə bir şəxsiyyət kimi heyranlığımı bildirmək istəyirəm.Cəsarətinizə görə,mövqeyinizi görə, haqq-ədalətin yanında durduğunuza görə.Kaş digər ziyalılarımız susmayaydı...

QEYD. Başlıqlar "Facebook" sosial şəbəkəsindəki başlıqla eynilik təşkil edir.