Fikrət Şiriyev: 

Bu gün şair Famil Mehdinin doğum günüdür

Bu gün xalqımızın görkəmli şəxsiyyətlərindən biri, Bakı Dövlət Universitetinin Jurnalistikanın nəzəriyyəsi və təcrübəsi kafedrasının müdiri(1973-2003), tanınmış Azərbaycan şairi, tənqidçi, publisist, filologiya elmləri doktoru, professor Famil Mehdi anadan olmuşdur.

Mehdiyev Famil Ağalar oğlu 1934-cü il dekabrın 25-də Ağdam rayonunun Sarıhacılı kəndində anadan olmuşdur. Əhmədvar kənd yeddiillik məktəbini bitirib Ağdam pedaqoji məktəbində oxumuşdur. 1953–1958-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki BDU) Filologiya fakültəsinin jurnalistika şöbəsində təhsil almış, bir müddət "Bakı" axşam qəzetində ədəbi işçi kimi çalışmış, Filologiya fakültəsində aspirant (1961–1964), müəllim, baş müəllim,dosent, professor olmuş, Jurnalistika fakültəsində Jurnalistikanın nəzəriyyəsi və təcrübəsi kafedrasının müdiri vəzifəsində işləmişdir (1973-2003). "Azərbaycan bədii publisistikasının sənətkarlıq problemləri" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir. Qarabağ müharibəsinin ilk günlərindən "Nicat" cəmiyyətini yaratmış və Vətənin müdafiəsinə qalxan könüllülər arasında stimul yaratmaq məqsədi ilə cəmiyyət adından "General Məhəmməd Əsədov" mükafatı təsis etmişdir.

2003-cü il sentyabrın 29-da Bakıda vəfat etmişdir.

Maraqlı şəxsiyyət, istedadlı şair olan Famil Mehdinin özünün yazdığı “Sən kimsən, Famil Mehdi?” adlı məqalədən bir hissəni və bir şeirini dostlara təqdim edirəm:

“Ömrü boyu azadlıq üzünə həsrət qalan bir şair-publisist! Bu gün də hamının azadlıqdan danışdığı bir vaxtda azadlığın nə demək olduğunu əsla hiss etməyən bir insan!

-Ömrü boyu haqq-ədalət axtarışında olan və onu tapmayan, haqq-ədalət uğrunda mübarizədə həmişə tək qalan vətəndaş!

Uzun-uzun illərin müşahidələrindən, mübarizələrindən sonra "Dünya yaltaqlar, təlxəklər, pullular, simasızlar, nadürüstlər dünyasıdır" qərarına gələn bir ziyalı.

Mən Famil Mehdi (Famil Ağalar oğlu Mehdiyev) kiməm? Adi bir insan. Hamı anadan necə doğulubsa, mən də elə doğulmuşam. Bununla əlaqədar heç bir qeyri-adi söz-söhbət, əhvalat eşitməmişəm. Heç bir fərqləndirici hadisə baş verməyibdir. Hadisə baş verməyibsə, deməli səbəbi, izahı da yoxdur.

1934-cü ildə Ağdamın Sarıhacılı kəndində anadan olmuşam. Ayı, günü kənd sovetində qeyd olunmayıb. Sonradan uydurma tarix yazılıb: 25 dekabr. Bütün sənədlərdə belə yazılır: 25 dekabr 1934-cü il. İlk sinifləri Ağdam şəhər məktəblərində (5 və 3 nömrəli məktəblərdə), dördüncü sinifdən isə Əhmədavar kənd məktəbində (babamın evində) oxuyub, 7-ci sinfi də orada bitirmişəm. Sonra Ağdam Pedaqoji Məktəbinə daxil olmuşam. Həm əvvəlki məktəbi, həm də texnikumu fərqlənmə ilə bitirmişəm. Universitetin filoloji fakültəsinin jurnalistika şöbəsində də beş il əla oxumuşam. Ancaq fərqlənmə ilə bitirməmişəm. Səbəbi beşinci kursda hərbi təlimdə tərbiyəsiz hərəkət edən erməni tağım komandirinə sillə vurmağım olub. Universitetdən üstümüzdə rəhbər olan polkovnik Ambaryan o vaxt məni həbsə aldırmaq istəyirdi. Ancaq 3-4 gün hərbi təcridxanalarda saxladılar. Tələbələrin qəti tələbi ilə buraxıldım. Ambaryan acığını dövlət imtahanında çıxdı. Hərbi hazırlıqdan mənə "üç" qiymət yazdı. Rektorluq (rektor akademik Y.Məmmədəliyev və prorektor Mehdi Əliyev - Allah hər ikisinə rəhmət eləsin) işə qarışdılar. İstədilər ki, istisna hal kimi ikinci dəfə imtahan verim. Ancaq Ambaryanın üzünü görməmək, həm də onun minnətini "götürməmək" üçün ikinci dəfə imtahandan imtina etdim. (Bu əhvalatları tələbə yoldaşlarım, indi professorlar, məşhur alimlər Yaşar Qarayev, Tofiq Hacıyev və başqaları yaxşı bilirlər).

Universiteti bitirdikdən sonra jurnalistika üzrə aspiranturaya dəvət olundum. Akademik Mirzə İbrahimovun rəhbərliyi altında əvvəl "Səməd Vurğunun publisistikası" mövzusunda namizədlik, sonra isə "Bədii publisistikanın sənətkarlıq problemləri" adlı doktorluq dissertasiyası müdafiə etdim. Dərhal, yəni 1973-cü ildən jurnalistikanın nəzəriyyəsi və təcrübəsi kafedrasına müdir seçildim. Hazırda da həmin vəzifədə işləyirəm. Bir sıra dərsliklər, dərs vəsaitləri, çoxlu məqalənin müəllifiyəm.

Nə yazmışamsa əksəriyyəti böyük təzyiq altında, ixtisarlarla, düzəlişlərlə dərc olunub (bu, çox maraqlı bir tədqiqatın mövzusudur). Bu şeirlərimdə bir qayda olaraq tənqidi pafosla bağlıdır. Yuxarılarda mənə münasibət həmişə pis olub. 1970-1980-ci illər arasında iki böyük poemanın naboru (yığımı) mətbəədə ləğv edilib, yuxarıların bilavasitə yazdırdığı mənfi rəy və təzyiqlə jurnaldan çıxarılıb. Dövlət tərəfindən adi bir fəxri fərman da almamışam. Bununla fəxr etmək olar.

Əlli illiyimin qeyd olunmasını yuxarılar qoymadı. Televiziyada verilişi dayandırdılar. "Literaturnaya qazeta" SSRİ Yazıçılar İttifaqının yaxşı təbrikini dərc etdirdi. "Ədəbiyyat və incəsənət"də yazı verilməsini qoymadılar. Ancaq 1984-cü il dekabrın 25-də bütün respublika qəzetləri qeyri-rəsmi olaraq 50-illiyimi qeyd etdilər. Qısa xoş sözlər yazıb, şeirlərimi verdilər. Həmin gün Azərbaycan KP MK-nın ideoloji işlər üzrə katibi redaktorların müşavirəsini keçirib, onları divara dirədi: "Sizə kim ixtiyar verib MK-nın qərarı olmadan Famil Mehdiyə yubiley keçirmisiniz?" "Kommunist" qəzetinin redaktoru Rəşid Mahmudov cavab verib: "Famil Mehdi ləyaqətli ziyalıdır. Görkəmli şairdir, ictimai xadimdir." Digər redaktorlar da onun dediyini təkrar ediblər. Pis vəziyyətdə qalan katib deyib: "Axı, MK-nın bu haqda qərarı yoxdur. Heç olmazsa, o yazıları eyni gündə yox, müxtəlif vaxtlarda verəydiniz." Katib daha çox "Azərbaycan gəncləri" qəzetinin redaktorunu əvəz edən müavin Əlirza Balayevin üstünə düşüb: "Famil Mehdinin "Mənim yubileyim" şeirini niyə dərc etmisiniz? Şeirdəki:

Zərdabi daş kimi susub yatıbdır,

Kollar arasında itib-batıbdır.

O yanda milyonçu birinə ancaq

"Abidə" qoyulub - günümə bir bax!-

misralar kimə işarədir?" (Sonradan məlum olub ki, orada həqiqətən böyük vəzifəlilərdən birinin qohumuna abidə qoyulubmuş. Deməli güllə hədəfə dəyib). Katibin göstərişi ilə Ə.Balayev redaksiya heyətinin iclasını keçirib, özünə və şöbə müdiri Tofiq Mütəllibova töhmət elan edib. MK-da işləyən tanışlarının köməyi ilə vəzifədən çıxarılmasının qarşısı alınıb...

Hətta, bir müddət adım qəzetlərdə xəbərlərdən çıxarıldı, televiziyaya buraxılmadım. Aşağıların adi bir "sağ ol"u mənə yuxarıların min təşəkküründən, mükafatından qat-qat üstündür. Bu haqda şeirim də var:

Nə yaxşı mükafat almadım, Allah,

Mükafat alanlar susur, lallaşır.

Mükafat alanlar liberallaşır.

Qəfil ürəklərin odumu sönür,

Mükafat alanlar quzuya dönür.

Yamandır insanın quzulaşması,

özündən qaçması, uzaqlaşması.”

Famil Mehdinin 1980-ci illərin sonunda ağır iqtisadi durumda olan ölkəmizin ziyalılarına ünvanladığı bir şeir dillər əzbəri olmuşdu.”Dilən,professor, utanma, dilən” adlı həmin şeiri də paylaşıram:

Dilən, professor, utanma, dilən...

Dillən, professor, utanma, dillən...

Səslə, hər keçəndən sədəqə istə,

Qaçandan, köçəndən sədəqə istə.

Fərqi yox, Bakıdan, Ağdamdan olsun,

Səninçün nə fərqi: yaxşı, yaman kim,

Bir də qanmayan kim, həm də qanan kim,

Məslək dəyişənmi, ev dəyişənmi,

Qızıl axtaranmı, ya goreşənmi,

İnsanmı, heyvanmı - satandı, gedir,

İt-qurd kölgəsində yatandı, gedir.

Dünyanın ən qəlpi, ən safı olsun,

Təki ürəyinin insafı olsun.

Hanı o qırmızı diplomlar, hanı?

Nəyimə gərəkdir torbada qala,

çıxar, hamısını cır at, tapdala.

Yandır cild-cild, yansın əl yazıların,

Sən kimə gərəksən, o kimə lazım?

O fəxri fərmanları,

Təşəkkürləri yandır,

Dünya aldanan yox, bil aldadandır.

Bir də ki, hər dəfə qomarlayanlar,

Öpüb bığlarını tumarlayanlar-

Nəvələr görməsin diləndiyini,

Tale xırmanında döyüldüyünü,

Ömrün ələyində ələndiyini.

Dilən, professor, utanma, dilən,

Dillən, professor, utanma, dillən...