Hüseyn Əfəndi

BAŞIM ÜSTƏ ÇAPAN ATLI

Ballada

Gürcüstanda qəhrəmancasına həlak olmuş Əsgər Rahib Məmmədovun xatirəsinə

Əzilə-əzilə yatıb dururduq,

Axşamlar dünyaya baxırdıq evdə

Əkib becərirdik, tikib qururduq,

Adımız-sanımız var idi eldə.

Şeirimiz var idi özümüz təki,

Elə bilirdik ki, daşdan keçəndi.

Biz harda görmüşdük axı Babəki,

Səndən, məndən ötrü başdan keçəndə.

Kinodu, dastandı, nağıldı ömür,

Yaşamaq çətindi, ağırdı ömür.

Yaş yarı olandan sonra inandım,

Bir günə, bir ana bağlıdı ömür.

Adına yazıram bu şərəfi mən,

Bu yası neyləyək, bu yası, qardaş!

Şair ölümüdür – sənin ölümün

İgid ölümüdür qısası, qardaş!

Dərd kimi sel keçdi uzaq obadan...

Sən də gəlib ötdün... ağ atlı belə.

O vaxtdan saz səsi gəlir havadan,

Koroğlu nəfəsi gəlir havadan.

Başımın üstündə çapır atını,

Qaldırın yuxarı gözlərinizi!

Qaldırın yuxarı vətən adını!

O igid gözləyir, gözləyir bizi...

Nə bayatı ovudacaq qəlbini,

Nə torpağın soyuqluğu.

Nəyə vuracaqsan əlini

Yada salacaq bu yoxluğu.

İgid ölümündən addan savayı

Yurd yerində çox şey qalır;

Qapı, baca...

Yarpaq, ağac

İndi daha bir amansız

Xatirədir qaralır.

Yaşa, belə yana-yana –

Əriməyən,

Kiriməyən qəmi yaşa!

Canlı heykəl kimi yaşa!

Şəhid olmaq ər işidi,

Ağlamaq – ana

İnəyi sağ, sonra ağla!

Naxıra qoş, qayıt ağla!

Gəbə toxu!

Toxu, ağla!

Ağıları qızlarından

Gizli saxla!

Ürəyində oxu, ağla!

Səhər-axşam əlin işdə...

Soyumasın əlin işdən.

Oğul dedin – ulduz dedin

Asılıdı

Yerin-göyün gərdişindən.

Xoş gəlirik bu dünyaya,

Dil veririk oda, suya...

Əmdiyimiz

Süd kimidi taleyimiz –

Haqdan gəlir, haqqa gedir...

Ələnəndə ələyimiz

Sizə qalır əməlimiz

Canımız torpağa gedir...

***

Orda-burda şeir deyib

Sinəsinə döyən şair:

Düyün düşüb söz içində

Sözü sözə düyən şair...

Oyulurdu öz içindən.

Evə girir, çölə çıxır...

Yerə baxır, göyə baxır...

Yer bir yandan, göy bir yandan,

Bir yandan da ömür sıxır.

O nə şirin layla idi,

O nə şirin nağıl idi.

Hamısı da qədim, boyat...

“Böyü, oğlum!

Oğlum, boy at!”

Yaddaşında çınqıl səsi...

At nalından tökülən od...

Çənlibeldən burum-burum

Qalxıb gələn “Cəngi” səsi...

Oğul səsə çox allandı –

Səsdən tutdu havalandı.

O nə şirin layla idi?!

O nə şirin nağıl idi?

“Biri vardı, biri yoxdu...”

Dünya elə yerindəydi...

Bu dünyada bu oğulun

Yeri yoxdu.

...Bir qarışqa yükünü də

Daşımadım.

Bir bayatı ağrısınca

Yaşamadım.

Üzümü şəklinə

Tutub oğlunun

Şeir oxuyanda anladım bunu;

Duman vardı aramızda

O dumandan keçmək olmur,

Keçmək olmur, xanım ana!

Biz ölürük...

İgid ölmür,

Vallah ölmür, xanım ana!

Nə bayatı ovudacaq qəlbini,

Nə torpağın soyuqluğu.

Nə verəcəyik sənə

Əvəzində bu yoxluğun.

Yaşa belə yana-yana.

Bu əriməz,

Bu kiriməz qəmi yaşa!

Ana kimi çətindisə,

Elə heykəl kimi yaşa!

Qovur indi

Kirpiyində yaşı-yaş,

Gözlərində yaş oynayır,

Yanağında göz yaşı – daş.

Anam belə ağlayırdı,

Nənəm belə ağlamışdı...

Ürəyimdə daş oynayır

Mən o daşı Koroğlunun

Heykəlinə saxlamışdım.

Bu torpaqda hamı yaddı,

Bu ölkədə hamı yaddı –

Dərd gələndə el oluruq.

Doğma nəğmə oxunanda,

İlmələnib, düymələnib

Bir hanaya toxunanda

El oluruq.

Dərd gələndə igid gəlir,

Dərd gələndə aşıq gəlir,

Gözümüzə işıq gəlir,

O igidin, o aşığın

Arxasınca axıb gedən

Sel oluruq...

Əmr verilmişdi:

“Çəkilin geri!

Çəkilin bir azca

Səngisin ara!”

Sel artır...

Dalğalar maşından iri,

Baxmaq olmur dalğalara.

Orda qalanların

Pis-yaxşı yeri,

Nədənsə yapışmaq

İmkanları var.

Geriyə qayıtmaq,

İrəli getmək...

Batmaq... boğulmaq...

Ölüm-itim...

...Berlində heykəlin

Sinəsinə sığınan qız

Çağırırdı,

Çağırırdı o tayda...

Özündən keçdiyin kimi

Keçdin o çaydan.

... İyirmi səkkiz addım vardı

Odla ölüm arasında.

İyirmi səkkiz adam vardı

Suyla ölüm arasında.

Suyun oda dönən günü.

Odun suya dönən günü

Üzü döndü torpağın da

Dalğaların çırpıldığı,

Çevirdiyi daşlar kimi.

...Su qaynayır

Qalxır evdən yuxarı,

Qalxmadığı

Yüksəklikdən yuxarı.

Sudan çox-çox aşağıda

Yaradanın yaratdığı

Alaçıqdan aşağıda

Qutu kimi yellənirdi

Nuhun taxtı.

Sən hardasan, Ağrı dağı?

Sən hardasan, Nuhun baxtı?

Araz keçir Rionidən

Xudafərin körpüsünü yuya-yuya...

Rioni də keçir məndən

Diri dağdan o tərərfə,

Savalandan bu taya.

...Əllər göyə uzalı,

Əllər göyü çağırır

Ələr... əllər azalır,

Sular... sular çoxalır.

Tanrı göydən gəlməliydi,

Bəs bu gələn kimdi, Tanrı?

... Tanımadın məni ölüm!

Tanımadın məni, ümid!

Tanımadın məni...

Tanı!

...Mən deyirəm at minmişdi

Atın rəngi ağappaqdı.

Qılınc, qalxan,

Tapqır, yüyən,

Yəhər,

Üzəngi ağappaqdı.

Başım üstə başılovlu

Çapan atlı haqdı, haqdı.

...Sən gördüyün yuxu idi,

Dalğaların qucağında

Qanına qəltan oğul

“Savalanda

Yatan igid”in ruhu idi.

Düş atından atlı oğlan!

Atı qanadlı oğlan!

Düş atından!

Başımızı iş-güc qatıb

Adamların

Nağıl çıxıb yadından.

Gözümüzün qarşısında

Dəmir-beton heykəllərin,

Ayaq üstə

Uyub-yatan heykəllərin

Tökülən ayaqları-əlləri

Küləklərin ətəyində,

Alaqapıların

Altdan keçirik

Yalanların yedəyində

Arxamızdan

Qovur vaxtın təbili,

İrəlidə

Çəpiklərin “gəl-gəli”...

Boz divarlar uçuq, sökük,

Pəncərələr sınıq-salxaq...

Biz beləcə böyüyürük

Əyri-üyrü pillələri qalxa-qalxa...

Köhnə məktəb otaqları

Köhnəlirlər ağzı günə,

Əllərini göstər mənə!

Kəndimizin uşaqları

Bu qış yenə...

Çağırıram sabahları;

Bizim körpə sabahımız!

Əllərini göstər mənə!

Göstər mənə ürəyini!

Bu qapılar, pəncərələr

Sıxırmı səni?!

...Dünənimiz, bu günümüz

Tariximiz ala-bula...

Gördüyümüz, bildiyimiz

Alayları.

Belə hara yollanırıq?!

Bu torpağın sinəsində

Bayraq olub yellənirik,

Heç sağalmır

Bu torpağın yaraları...

– Düş atından!

Başım üstə çapan atlı

Salam verək, salam alaq.

Gələnləri qarşılayaq,

Gedənləri yola salaq!

“Yaşıl yarpaqlar” (1990)