Rafael Hüseyn: 

ZƏNGİNLƏŞİRİK

Quruculuğuna 84 il əvvəl – 1939-cu ilin noyabrında başlanmış Nizami Gəncəvi adına Milli Azərbaycann ədəbiyyatı muzeyi arxada qalan müddətdə söz yatırımızın və mədəni irsimizin mükəmməl bir xəzinəsinə çevrilibsə, bunun əsas səbəbi odur ki, illər boyu orada çalışan insanlar yaşamalı, sabahlara ötürülməli mənəvi sərvətləri səliqə və canıyananlıqla toplamış, qayğı və sevgi ilə qoruyub saxlamışlar.

Həmin nəcib və millətəxeyir iş durmadan davam edir.

2023-cü il noyabrın 19-da ümummilli xəzinəmizə əlavə ediləcək və gəlişiylə muzeyi daha zəngin edəcək xeyli yeni sənədləri qəbul etdik.

Görkəmli ədibimiz, ömrünün böyük hissəsi Rusiyada ötmüş, hazırda İsraildə yaşayan Çingiz Hüseynov arxivini muzeyimizə bağışlamağı qət edib.

Bununla əlaqədar Çingiz müəllimlə telefonla xeyli söhbətlərim olmuşdu. Nəhayət ki, bir neçə ay əvvəl Çingiz müəllimin Moskvadakı mənzilində olan arxivi təhvil aldıq.

Ancaq bu işin hələ başlanğıcı idi. Əsas məsələ çoxlu əlyazmaları, kitabları, müxtəlif sənədlər, təltifləri, əhatə edən xeyli qutunu Bakıya, muzeyə çatdırmaq idi. Çünki bütün başqa səbəblərdən savayı bir ölkədən başqa ölkəyə bu qəbil yükü aparmağın öz məhdudiyyətləri və çətinlikləri var.

Lakin Bakıya çatdıranadək də bu qutuları harada saxlamaq müşkülü ortadaydı. Moskvada yaşayan iş adamı, uşaqlıq dostum Nadir bu işdə bizə kömək etdi. Bir neçə ay qutuları öz anbarında saxladı.

Və nəhayət dünən axşam Moskvada yaşayan digər köhnə dostum – jurnalist, qiymətliu azərbaycanlı və fədakar azərbaycançı Azər Cahangirov zəng vurdu ki, artıq Bakıdayam, dəyərli yekün mühüm bir hissəsini gətirib çıxarmışam (bu da onun Vətənə daha bir xidməti!).

Bu gün Azərgilə getdim, qutuları yüklədik mənim maşınıma.

Ancaq bundan əvvəl Çünigiz müəllimlə də telefonla danışdıq.

Çingiz müəllimin ilk sözü bu oldu, ki, qəribədir, elə bu gün Rafaeli fikirləşirdim, zəng vurmaq istəyirdim, demək, hissiyyatım xəbər verirmiş ki, arxivlə bağlı yenilik var.

Böyük yazıçımız Çingiz Hüseynov mənə bir çox Azərbaycan həyətlərində ucalan, hər yay mehriban, məhrəm çətirinin altına qohum-əqrəbanı, qonum-qunşunu toplayan, hər kəsə də daim könlü riqqətə gətirən xatirələrlərin sayrışdığı gəncliyini, uşaqlığını yada salan gövdəli, qollu-budaqlı qocaman tut ağacını xatırladır.

O tut ağaclarının yaşı nə qədər çox olsa belə, hər yaz gələndə yenə ilk gəncliyində olan kimi tumurcuqlayır, tər-təzə yarpaqlara bürünür, şipşirin, ləzzətli bəhrələrini verir.

Hərçənd Çingiz müəllimə “qocaman” sözü heç uyğun gəlmir (Məşədi İbadın sözü olmasın, qoca ona deyərlər ki...).

Çox da artıq bu ilin 20 aprelində əziz Çingiz müəllim 94 yaşını tamamlaraq 95-nə qədəm qoyub. Qələmi işləyir, ürək cavan, ruh gənc, çalışmaq, yazıb-yaratmaq şövqü çox.

Elə bu axşam görüntülü telefon bağlantısında Çingiz müəllim, Azər, mən – söhbət edirkən Çingiz müəllimdəki həmin cavanlıq havası aşkar duyulurdu.

Bakıya gəlib çatmış arxivdən başladıq və söhbətimizin bir səmti VII yüzilə qədər gedib çatdı. İslamın Ana Kitabı qutsal “Quran”ın mətni ilə bağlı mülahizələrdən, sülh və müharibə fəlsəfəsinədək çox mətləblərdən bəhs etdik.

Çingiz müəllim danışırdı, növbəti dəfə sevinirdim ki, onillərlə Vətəndən uzaqlarda qalsa da, ana dilimiz bütün əlvanlığı, dərinliyi, lətafəti ilə onunladır, sevinirdim ki, beyni necə sərrast işləyir, düşüncələri, mülahizələri nə qədər aydın, sərrastdır.

(Çingiz müəllim zəka, müdriklik dolu əvəzsiz həmsöhbətdir. Bir şərtlə ki, həmsöhbəti dürüst adam ola. Millətin sərvəti olan insanların qədrini bilmək, onları qorumaq, göz üstündə bəsləmək gərəkdir. Saf olmayan niyyətlərinə hər vasitə ilə hər yerdən dayaq aramaq həvəsində olanlar gedib axtardıqlarını özlərinətaylarda gəzsinlər!).

Bircə ona təəssüflənirəm ki, çoxdandır Çingiz müəllimlə görüşmürük. Yəni görüşməyinə görüşürük, daimi təmasdayıq – ancaq ya kompüterin, ya telefonun ekranında.

Texnologiyaların bugünkü mərhələsində arada bu qədər məsafə olsa da, üz-üzəyik, elə bir yerdə kimiyik. Ancaq arzulayıram ki, Bakıya da gəlsin, ona doğma olan küçələrdən, məhəllələrdən birgə keçək.

Çingiz müəllimin qardaşı, unudulmaz tarzənimiz Əlikram Hüseynov mənə danışırdı ki, Çingizlə ən azı ildə bir dəfə Bakıda hökmən görüşürlər.

Bu iki qardaş üçün bir ayin kimi idi.

Onlar yaşa dolmuş olsalar da, ürəklərindəki ata məhəbbəti və ata xatirəsinə sonsuz sayğı elə ömrün baharındakı kimi idi. İldə bir dəfə mütləq Bakıda görüşmələrinin məqsədi də atalarının məzarını ziyarət etmək, dünənin işərisindəki bütün yaxşı olanları anmaq idi.

Əlikram müəllim getdi, vaxt dəyişdi, həmin ailə ayini də qaldı dünəndə.

Biz ki varıq Çingiz müəllim, burdayıq, Bakınızdayıq və inşallah ki, mütləq burda da görüşəcəyik.

Hələ Sizinlə bağlı bir film çəkmək istəyim də var – ləngitmədən, gələnilki 95 illiyinizə. 100-ünüzdə də növbətisi çəkilər. Gəlib orda da da çəkilişlər edərik, amma gərək Siz də bura gələsiniz. Bakısız nə Çingiz filmi?!

...Çingiz müəllimin arxivinin mühüm bir hissəsi artıq Bakıdadır və sabah yeni iş həftəsinin ilk günündən Nizami muzeyinin əməkdaşları onları sahmana salmağa başlayacaq.

Çox keçməz qalan qutular da Bakıya yetişər və bu arxivin təsviri də gələcək araşdırıcılara yol açan ayrıca kitaba çevrilər.

Çingiz müəlimdən gələn bu sovqatla Nizami muzeyinin xəzinəsi bir az da zənginləşir.

Dünyanın harasında nə qədər sərvətimiz və sərvət olan şəxsiyyətlərimiz varsa hamısına sahib çıxmalıyıq, hamısında nəzərimiz olmalıdır.

Sən sahib çıxmayacağın təqdirdə sərvətə yiyə durmaq, ondan yaralanmaq istəyində olan marığa yatmışların varlığını heç vaxt unutmamalıyıq.

Əziz Çingiz müəllim, var olun!