Alimlər fikirləri oxumaq üçün implant yaradıblar

Elm adamları daxili nitqi deşifrə edə bilən beyin implantları hazırlayıblar, insanın dodaqlarını tərpətmədən və ya səs çıxarmadan zehnində dediyi sözləri müəyyən edir. Elmi məqalə "Nature Human Behavior" jurnalında dərc edilib və nəşriyyatın xəbər xidməti tərəfindən işıqlandırılıb. Texnologiya ilkin mərhələdə olsa da, o, ifadə və cümlələrlə deyil, yalnız bir neçə sözlə işləyir. Bununla belə, müəlliflər əmindirlər ki, gələcəkdə onun klinik tətbiqi tapılacaq. Mövcud beyin-kompüter interfeysi cihazları ən azı qismən danışılan və ya təqlid edilən nitqi şərh edir. Yeni tədqiqat real vaxtda beyindəki ayrı-ayrı neyronlardan gələn siqnalları qeyd etməklə tamamilə daxili danışıq sözlərini deşifrə edən ilk tədqiqatdır. Cenevrə Universitetində neyromühəndis Silvia Marchesotti deyir: "Bu, yəqin ki, zehni nitqin deşifrə edilməsi ilə bağlı bu günə qədər aparılan ən qabaqcıl tədqiqatdır".

Tədqiqatçılar onurğa beyni zədəsi olan iki insanın beyninə kiçik elektrodlar yerləşdiriblər. Onlar cihazları beynin əvvəllər nitqin dekodlaşdırılmasında öyrənilməmiş sahəsi olan supramarginal girusa yerləşdiriblər. Beynin bu hissəsi zehni nitq və sözlərin qafiyəsini tapmaq kimi tapşırıqlar zamanı aktivdir.

Alimlər interfeysi altı söz (döyüş meydanı, kovboy, piton, qaşıq, üzmək və telefon) və iki cəfəng psevdo söz (nifzig və bindip) üzərində öyrədiblər. Üç gün ərzində komanda hər bir iştirakçıdan ekranda göstərilən sözləri hər bir sözdə bir neçə dəfə söylədiyini təsəvvür etməyi xahiş etdi.

Birinci iştirakçıda interfeys bütün sözlər üçün fərdi neyron siqnalları götürdü və onları 79% dəqiqliklə müəyyən edə bildi. Amma ikinci iştirakçının deşifrə dəqiqliyi cəmi 23% təşkil edib. Bu nəticələr insanların daxili nitqi emal etmə yollarına işıq sala bilər. Fərqli insanlar üçün çox fərqli ola bilər.

Müəlliflər həmçinin müəyyən ediblər ki, daxili nitq zamanı aktiv olan neyronların 82-85%-i insanlar sözləri səsləndirəndə də aktiv olub. Ancaq bəzi neyronlar yalnız daxili nitq zamanı aktiv idi və ya müxtəlif tapşırıqlarda ayrı-ayrı sözlərə fərqli cavab verdilər.

Tədqiqatçılar həmçinin beynin daxili nitqi fonetik (səslə) və ya semantik (mənası ilə) təmsil etdiyini müəyyən edə bilməyiblər. Tədqiqat iştirakçılarının hər ikisinin sağlam olduğunu və beyninin bütöv dil sahələrinə malik olduğunu nəzərə alsaq, bu texnologiyanın danışma qabiliyyətini itirmiş insanlara şamil edilib-edilməməsi sualı olaraq qalır. Tədqiqatçıların növbəti addımı interfeysin əlifbanın hərflərini ayırd edib-etmədiyini yoxlamaq olacaq.