Hüseyn Əfəndi:
T A N K

Dul qadın kimiydi kənd - hər səsə diksinirdi. Canından qorxmurdu, oğullarına binamus deyiləcəyindən qorxurdu...
Gecə göydən gəlmirdi, uzaqdakı dağın ətəyindən gəlirdi, gələ-gələ böyüyüb qaralırdı. Bütün işıqları və səsləri canına çəkirdi. Hamı elə bilirdi ki, dünyanın axırı yaxınlaşır. Bunu bildiklərindən bütün olanlara barmaqarası baxıb, köks ötürürdü... Bir azdan pırıl-pırıl ulduzlar doğulacaqdı. Düzdü, o ulduzlar gecənin qaranlığından çox az şeyi dəyişəcəkdi, amma hər halda başını yuxarı qaldıran hər kəs biləcəkdi ki, Allah var və bu nizam – işığıyla, qaranlığıyla, bəlasıyla, sevinciylə onundur...
Mağarın qırağını açmışdılar, camaat dörd tərəfi hasarlayıb oynayanlara tamaşaya durmuşdu. İndi postdan qayıdanlar rəqs eləyirdi. Bir azdan bəylə gəlin ortaya gətirilməliydi. Əsgərlər meydanı tərk eləmək istəmirdilər. Yeyib-içmişdilər, doymuşdular, indi də sümüklərindən səngərin rütubətini, soyuğunu çıxarırdılar. Avtomatlarını musiqiçilərin qabağındakı böyük stolun ayağında çarpazlamışdılar. “Tərəkəmə”dən “Helliyoza”ya, ondan da “Lambada”ya oxşar bir havaya keçmişdilər. Heç kəs onların xətrinə dəymək istəmirdi. Amma ayrı dəliqanlıları da vardı bu kəndin. Onlar cilov gəmirsələr də, ağsaqqallardan keçə bilmirdilər.
Handan-hana Ağamalı kişi irəli durdu və əvvəl çalğıçılara işarə elədi ki, dayansınlar, sonra ortada duruxub qalmış əsgərlərə üzünü tutdu:
- A bala, indicə işığı söndürəcəklər, saat 12-yə qədər danışmışıq, qoyun, gəlini də bəylə oynadaq, sonra baxarıq, vaxt qalsa, yenə meydan sizindir.
İncəvara söz əsgərlərə çatdı, cəngsiz-cidasız avtomatlarını götürüb camaatın arasına qarışdılar.
Gəlin başını yuxarı qaldırmırdı. Bəy də sıxılıb oynayırdı. Bəlkə birinci dəfəydi bu qədər belə yanaşı dururdular. Özü də bu qədər adamın arasında. Gəlinin qollarından yapışıb yuxarı qaldırırdılar ki, oynasın. Amma onunku oynamaq deyildi, eləcə “Gəlin oynayanda bərəkət olar” sözünə qüvvət vermək üçün fırlanırdı...
“Vağzalı”nın sədası mağarın yuxarısındakı böyük lampanı titrədirdi.
İşıqların sönməyi ilə çalğıçıların susmağı və qaraqışqırıq içində guruldayan motorun səsiylə tırtılların harayı eyni vaxta düşdü. Əvvəl heç kim heç nə anlamadı, ermənicə söyüş hamını ayıltdı. Qadınlar və uşaqlar həyətin künc-bucağına çəkildi.
Tankın solğun işığı meydanın ortasında qoşa ağac kimi bitmış bəylə gəlinin üstünə tuşlanmışdı, daha solğun parçaları isə qohum-əqrəbanın kölgələrini oynadırdı. İşıq aşağıdan gəldiyi üçün kölgələr mağarın tavanına qədər uzanıb gedirdi.
- Gic musurman, ilin-günün bu vaxtında toy eləyirsiz, amma qonşuları çağırmırsız. Görürsüz, özümüz gəlmişik - bunu tankın içindən çıxıb qapağının üstündə dayanan dolu və yaşlı erməni dedi, gözünü hərləyib Ağamalı kişini tapdı:
- Ağamalı, ara, nə qadar toyunuza gəlmişik, nə qadar toyumuza gəlmisiz. Heç ayıb döyülmü, oğlunu evləndirəsən, bizi çağırmayasan.
Camaatın elə bil bir az eynəsi avazıdı. Ağamalı kişi irəli durub nəsə demək istədi. Bəlkə deyəcəkdi ki, düşün, qonağımız olun, müharibə öz yerində, adamlıq öz yerində. Amma həmin erməni ki qapağın üstündə dayanmışdı və onu bu kənddə çoxları tanıyırdı, ucadan və adamın sümüyünü buza döndərə bilən bir tərzdə şaqqanaq çəkib güldü. Gülüşü sona çatmamış avtomatın səsi gəldi və Ağamalı kişi üzü üstə - bəylə gəlinin qənşərində yerə sərildi. Bəy atasının qolundan yapışıb üzünü yuxarı çevirdi və hamı gördü ki, Ağamalı kişi canını tapşırıb. Bəy qalxıb tanka ayaqlandı. Avtomat ikinci dəfə çığırdı. Bəy düz tırtılların altına yıxıldı. Gəlin durduğu yerdə əvvəl ikiqat oldu, sonra dördqat, yeddiqat oldu və küləyin oynatdığı kəlağayı kimi burulub yerə çökdü. Camaatın əksəriyyəti yoxa çıxmışdı. Meydanda qalan qohum-əqrəba isə irəli durmaq hayında deyildi.
Yaşlı erməni tankın üstündən düşdü, onun yerini bir başqa pəzəvəng tutdu. Meydanı dolaşıb pis bir söyüş söyəndən sonra üzünü tanka tutub ermənicə nəsə dedi, tankın içindən ona hay verib yenə özlərinə məxsus tərzdə güldülər. Sonra bir neçəsi də gəlib gəlini yerdən qaldırdı və tankın içinə apardılar. Qapağı örtməmişdən əvvəl vidalaşdılar: “Toyunuz mübarək olsun, bəylər!” Tank yerində gərdiş eləyib fırlandı və sürətlə həyətdən çıxdı.
Sonra da işıqlar yanmadı.
Mağarın içində arvadlar yalquzaq kimi dolaşırdı. Əliyalın kişilər Allaha yalvarırdılar ki, işıqlar bir də heç vaxt yanmasın, səhər açılmasın, ya da elə bu gecə bu kəndin ortasında onların sayı qədər yer ayrılsın. Amma səhər açılacaqdı, yer ayrılmayacaqdı və həmən kişilər həmən arvadların qolundan yapışıb bu sahibsiz, bu yiyəsiz yurddan baş götürüb qaçacaqdılar. Düzdü, ürəklərində nə danışdıqlarını hərdən Allaha deyəcəkdilər, amma cavab almayacaqdılar, sanki buna haqları olmayacaqdı... Bunların hamısı sonra baş verəcəkdi, hələliksə gecə qurtarmamışdı və mağar boşalmamışdı.
Gün günortanın yerindəydi. Ağacların, otların üstünə yamyaşıl işıq çilənmişdi. Ağacların yarpaqları arasında meyvələr sozala-sozala ömrünü yaşayırdı. Kəpənəklər və arılar otlara nəğmə oxuyurdu. Kənd evlərinin uçuq damları, kor pəncərələri günəşlə dərdləşirdi.
Kənddə adam qalmamışdı və kəndin bundan sonra itirəcəyi bir şeyi yoxdu. Qəbiristanlıq yerləşən təpədə indi erməni əsgərləri post qurmuşdular. Cındırından cin ürkən bir gəlin cırıq qaloşlarını sürüyə-sürüyə özündən ağır səhəngi çiyninə alıb, posta doğru qalxırdı.
Yolun ortasında nəfəsini dərmək üçün dayandı. Geri çevrilib kəndə baxdı. Amma o bu kəndi tanıya bilmirdi. Əlini qaldırıb qaşlarının üstünə qoymuşdu, gözlərini də qıymışdı. Elə bil soruşmaq istəyirdi: “Haradı bura, Allah?”
Amma soruşa bilmədi, çünki yuxarıda onu çağırırdılar: “Harda batdın, a haxçı?”
Hüseyn Əfəndi