Zaur Əliyev:

Nobellər Bakıda qazandıqları milyonları hansı yolla İsveçə apara bildilər?

Bakıda ilk xarici şirkət Nobel qardaşları - Alfred, Lüdviq və Robert tərəfindən təsis edilmiş idi.

1882-ci ildə Lüdviq Finlandiya, İsveç, Norveç və Almaniyadan daha çox texniki işçini Bakıya dəvət etdi və o vaxtlar Bakıda "Qara Şəhər" kimi tanınan ərazidə yerləşən Villa Petrolea adlı bir şirkət qurdu.

Onların müəssisəsindən çıxan neft məhsulları qatarla və dəniz yolu ilə Rusiya boyunca Orta Asiya və Avropaya paylanırdı. Bakıdakı "Nobel Qardaşları" şirkətinin loqotipində Suraxanı Atəşgah məbədi təsvir edilmiş idi.

Qeyd etmək lazımdır ki, Nobel qardaşlarının gəmiləri Zərdüşt, Məhəmməd, Budda, Brahma, Sokrat, Spinoza və Darvin də daxil olmaqla müxtəlif dini və fəlsəfi şəxsiyyətlərin adları ilə adlandımış idilər.

1908-ci ildə “Nobel Qardaşları” şirkəti müxtəlif sənaye sahələrini birləşdirən iri kapitalist konserninə çevrilmişdi. Nobellərin neft imperiyasında 25 mindən artıq adam işləyirdi. Tərkibinə əsas kapitalı 150 milyondan çox olan 25 müxtəlif müəssisə daxil idi.

Bakıda milyonlar qazanan Nobellərin vəziyyəti 1918-ci ildən pisləşməyə başlanır. Onlar düşünməyə başlayırlar ki, qazandıqları pulları Bakıdan necə çıxarda bilsinlər. Nəhayət ağıllarına gəlir ki, pulları qızıla çevrsinlər və onlardan nəzərə çarpmayacaq əşyalar düzəldib Bakıdan apara bilsinlər.

Adi qaydada aparmaq təhlükəli idi. Həmin dövrdə Bakıda baş verən ermənilərin törətdikləri soyqırım və hələ də silahlı erməni dəstələrinin sərbəst qalması, ardınca siyasi proseslər, Qafqaz İslam Ordusunun Bakının xilasına gəlməsi barədə xəbərlər, Şaumyanın başçılığı ilə Bakıda qurulan qondarma hökumət və sairə Nobellərin təhlükəsiz hərəkət edə bilməyəcəyini göstərirdi.

Emmanuel Nobel çıxış yolunu tapır, ən yaxşı zərgərlər və mexaniklər dəvət edilir. Çox sayda qızıl sikkə əridildi. Onlardan böyük palto düymələri, kəmər başlıqları və hətta ayaqqabılar üçün dəmir dabanlar hazırlamaq üçün istifadə olundu.

Şirkət işçiləri hər biri bir neçə kiloqram qızıl olan köhnəlmiş paltolarla təmin edildilər. Çemodanların metal çərçivələri paslı dəmirə bənzədilmiş qızıl çərçivələrlə əvəz edildi və üzərinə qara rəng çəkildi. Deyilənlərə görə mühəndislər, şəxsi əşyaları kimi özləri ilə apardıqları bəzi iş alətlərini də qızıldan hazırlanmış, üzərinə mazut çəkilərək şübhədən kənar görünməsi üçün açıq şəkildə çantalara qoymuş idilər.

O dövrdə kerosin lampaları və primus sobaları vacib əşyalar idi. Nobellər daxili hissələri - fitil tutacaqları və üzükləri - qızıldan tökülmüş bir dəstə lampa hazırladılar.

Lampalar köhnə və çirkli görünməsi üçün hisə verilmiş idi. Gedən şəxslərin əşyaları axtarış ediləndə, işçilər əllərini hislə çirkləndirməmək üçün onları kənara qoyurdular, baxmayaraq ki, tək bir lampada 200-300 qrama qədər təmiz qızıl var idi.

Şirkətin bir çox işçisi özlərini mühəndislər kimi qələmə verərək üstlərində milyonlarla dəyəri olan qızıl əşyalar ilə Bakıdan ayrıldılar. Bu "qızıl qaçaqmalçılığı" sayəsində Nobellər var dövlətlərinin böyük hissəsini xilas edə bildilər.

1920-ci ildə Bakıya daxil olan bolşeviklər, bütün neft yataqlarını milliləşdirəndə Nobellərə məxsus zavod və şirkətlərdə seyflərin boş olduğunu gördülər. Onların demək olar ki, bütün əsas sərvətləri artıq İsveçdə idi...

Mənbələr :

1)Rusiya Dövlət Tarix Arxivi 1268 nömrəli Kolleksiya (Qafqaz Komitəsi) və 1458 nömrəli Kolleksiya (Nobel Qardaşları Tərəfdaşlığı)

2)Azərbaycan Milli Arxivi: 600 nömrəli Kolleksiya

3) Brita Åsbrink, "Ludvig Nobel: Petroleum har en lysande framtid"

4) Branobel History- branobelhistory.com

5) Robert Tolf. The Russian Rockefellers

https://archive.org/details/russianrockefell00robe

6) Бриты Осбринк "Империя Нобелей"https://www.litres.ru/.../imperiya-nobeley.../chitat-onlayn/

Prof.Dr. Zaur Aliyev

Behriyye Seyidova

O vaxt Nobellər var dövləti aparıb. İndi sapı özümüzdən olanlar daşıyıb aparır. Hamısı ofşorlardadır. Nobellər az da olsa nəsə tikdilər yaşıllaşdırdılar. Sapı özümüzdən olanlar o tikilənləri dağıdıb viran qoyur

Samed Aliyev

Bakida butun millatlar qazandi....milyonlari apardi...qalanlarida bizim faiwa mmamur ordusu oqurladi.....bu millat ancaq tamawa etmak qaldi....bu vahwiliya...

Novruz Qəriboğlu Məmmədzadə

Zaur müəllim ciddi yazıya ciddi olaraq yazıram. Babam saxlaya bildiyi qızılı aftafa formasına saldırıb üzlədib. Rəhmətə gedən günü aftafa yox olub.

Teymur Memmedov

Hörmətli Zaur müəllim Nobel qardaşları barədə belə dəyərli məlumatlar verdiyin üçün sənə

təşəkkür edirəm.Məqalənizin başlanğıcında əsas üç qardaşın adını qeyd edirsən,sonradan dördüncü qardaş Emmanuel Nobelin fəaliyyətindən yazırsan.Maraqlıdır, Emmanuel Nobel İsveçrədə oturmuşdu, yoxsa oda o biri qardaşları ilə birlikdə Bakıya gəlmişdi? Bir məsələ də mənim üçün maraqlıdır, Nobel qardaşları yəhudi əsilli deyildilər ki? Ən çox Nobel mükafatı alan alimlərin əksəriyyəti yəhudi əsilli alimlərdir.

Физули Гусейинов

bu Bakı neftinin Azərbaycanlılardan başqa hamı xeyrini görüb

Teymur Salayev

Nobel qardaşlari heç vaxt Bakida olmayıblar.Onlarin işçiləri kəşfiyyat xarakterli Bakiya,ordan Lənkərana ğəlirlər.Lənkəranda onlari dəmir ağacı maraqlandirir,tüfəng üçün qundağ ondan hazırlamaq istəyiblər,daşinma xərcləri baha olduğundan,fikirlərindən dönüblər.Ğeri dönüş etdikdə,Bakida bir evdə qonaq olurlar,quyudan ğətirilən suda neft ərpinin olmasini müşahidə edirlər və bu onların diqqətini cəlb edir.Öyrənirlər ki,həmin su quyudan çixarilib,quyudan neft iyinin ğəldiyini müşahidə edirlər və dərhal Nobel qardaşlari ilə əlaqə saxlayırlar,hadisə barədə ətraflı məlumat verirlər.Onda Nobel qardaşlari Piterdə olurlar və qərara alirlar ki,dəstə burada Bakida qalsin,ondan sonra onlar öz işlərini həyata keçirdirlər.1918-ci ildə Qafqaz İslam ordusu tərəfindən Paşa,püşələr ölkəni tərk edəndə,sərvətlərimizidə daşimaği unutmamişdiıar 50 million Nobel qardaşlarindan,50 milliondan yuxari Baki Elektrik şəbəkəsindən ğötürüb ğetdilər,hələ diğər idarələri demirəm,arxiv sənədlərində var.Ondan sonra Nobel qardaşları sərvətlərini Azərbaycandan daşimağa başladiıar.Mən Bakida Nobel qardaşlarının evində dərs deyirdim,oranin müdiri Cahangir kişi söylədi ki,İsveçdən 1990-ci illərdə onlardan ğələnlər olub və maraqlanirdilar,sonradan qardaşlarin evini təmir etməyə pul ayırdılar.

Akif Denzizade

İngilis nümayəndəlırin azərbaycan şirkətlərini fırıldaq, riyakarlıqla nevə MÜFLİS etmələrini unutmaq olmaz.

Tünzalə Zeynallı

Bizə qalan quru fəxarət duyğusudur ki hər il Nobel mükafatı veriləndə deyirik o mükafat Bakı nefti sayəsindədir

Emine Hasanova

O zaman bizim bildiyimizə görətexnologiyanın zəif vaxtı, sərhədlərin dəqiq qorunmadıgı, dövlətlərin zəif vaxtı belə çətinliklərlə çıxardıblarsa, indi hansı yolla çıxardırlar?

Mehpare Mammadova

Ve Bakıda bir dene de göze deyen bina tikmeyibler- fehleler taxta baraklarda yaşayırmış . Dünyanı gezib zeif nöqte Bakı olub varlanmaq üçün.( M. Süleymanov . Gördüklerim , oxuduqlarım, bildiklerim.)

Натиг Исмаилов

Nobel qardaşları Azərbaycana qoz ağacı üçün gəliblər , tüfəngə qundaq üçün ,silah zavodları olub . Neft tankerinidə Nobel fikirləşib düzəldib.

Ehmed Allahverdiyev

Mənim bəzi mənbələrdən oxiduğuma görə Nobel qardaşları Azərbaycana neftə görə yox Lənkəranda bitən bəzi unikal qoz ağaclarından ötrü gəliblər.Çünli onların Peterburq yaxınlığında silah zavodları olub.Məhz silahlara qundaq üçün qoz ağacı lazım olduğu üçüm gəliblər.Onların qardaşı Alfred Nobel isə kimyaçı olub.Dinamitin kəşfindən 50 milyon funt-sterlinq qızıl pul əldə edib.Ölümündən əvvəl Nobel Sülh Mükafatının təsis olmasını tapşırıb.Ancaq digər qardaşlar isə Bakıya gələrkən burda neftdən daha adan qazamc əldə etmək mümkün olduğunu gğrərək ağıllı tərpənərək gətirdikləri vədaiti torpaq sahələri alaraq ,qazmz işləri apararaq neftdən böyük gəlirlər əldə ediblər.Amma o dövrdə Azərbaycan milyonçuları da öz öullarını İsveçrə banklarında daxıayırdılar.Hətda milyonçu M.Nağıyevin hələ də İsveçrə banklarında qaldığı deyilir.

QEYD. Başlıqlar "Facebook" sosial şəbəkəsindəki başlıqla eynilik təşkil edir.